Alle aardse materie is op zoek naar de evenwichtstoestand. Zo ook wijzelf. Worden we uit ons evenwicht gebracht, dan zet het lichaam direct een tegenreactie in. Via de aanmaak van adrenaline probeert ons overlevingssysteem het verstoorde evenwicht razendsnel te herstellen. Als we zien dat iemand anders zijn evenwicht verliest of anderszins gevaar loopt, zijn we als mens gelukkig in staat om hem of haar te waarschuwen.
Zoals een paar jaar geleden op een bouwerij in Scheveningen. Een betonnen balkonplaat dreigde uit de kraan te vallen en de walkie-talkie-man die het transport begeleidde en die de dreiging zag aankomen, riep luid en duidelijk: "Onderuit!!!" Het in de bouw algemeen aanvaarde teken om je snel uit de voeten te maken. Twee bouwvakkers die de uitroep begrepen, renden direct naar een veilig gedachte plek. Juist toen ze onder een balkon schuilden, viel de plaat uit de kraan, bovenop de serie balkons boven hen. Binnen luttele seconden waren ze morsdood door de progressive collapse; geplet onder de beton-tonnen.
Het aantal doden op bouwplaatsen daalt gelukkig nog steeds, maar bij de bouw van het hoofdkantoor van ABN-Amro vielen er dacht ik nog vijf - mede onder druk van de strakke planning? Een miljard gulden bouwkosten en vijf slachtoffers, dat is 200 miljoen per dode - is dat nou teveel of te weinig?
Zwaarwegende materie lijkt stil te liggen maar is immer in beweging. Onderweg naar beneden onder invloed van de aantrekkingskracht van de aarde. Vooral bij gestolde vloeistoffen is dat na verloop van tijd nog steeds te merken. Zoals bij glas: "Spiegels worden zo vanzelf lachspiegels" was een van de stellingen bij het proefschrift van Mick Eekhout. Als iets gewichtigs op enige hoogte van het aardoppervlak wordt bevestigd, moet het dus noodzakelijk door constructies worden tegengehouden op die dalende weg. En als dat nou maar evenwichtig gebeurt is er niets aan de hand. Denk aan de Afrikaanse vrouw die haar bagage op het hoofd draagt of aan het melkmeisje met de twee emmers links en rechts. Twee zware boodschappentassen dragen makkelijker dan één.
Het ontwerpen van grote, eenzijdig gerichte overstekken of ogenschijnlijk zwevende constructies is weer populair onder architecten. Ze introduceren gigantische momenten die door enorme (en vaak niet zichtbare) constructies moeten worden opgevangen. Het optische effect is snel bereikt, de leek staat perplex van zoveel vernuft en moet er vervolgens maar op vertrouwen dat het blijft hangen. Soms is ingrijpen achteraf nodig. Ga maar eens kijken op het dak van gebouw Rivierstaete aan de Amstel van de hand van architect Maaskant. Daar is achteraf een bijna verdiepinghoge staalconstructie toegevoegd om de 'zwevende' verdiepingen daaronder alsnog tegen te houden.
"In de bouw is staan beter dan hangen" zei een docent me wel eens in Delft. Na de recente dodelijke ongelukken begrijp ik hem beter.