De architect en de opdracht komen op de meest verschillende manieren bij elkaar. Bij projecten van importantie stelt een commissie van deskundigen en vertegenwoordigers van de opdrachtgever een shortlist samen van mogelijk geschikte toppers uit het vak. Die ontwikkelen dan een inhoudelijk concept op basis waarvan de keuze van de bouwende architect wordt bepaald.
Bij kleinere overheidsopdrachten zoals in gemeenten gaat het elke keer weer anders. Omdat er vaak geen deskundigheid meer is, worden externe adviseurs ingeschakeld die de selectieprocedure ieder op eigen wijze aanpakken. Met lange lijsten en eindeloze series selectiecriteria die apart worden gewaardeerd en aan het einde van de rit worden opgeteld. Totaalscores die geen recht meer doen aan de werkelijke en initieel gevraagde kwaliteit. Zo kon het gebeuren dat twee gerenommeerde architecten, nadat ze zogenaamd gelijk ge‘indigd waren, op een dinsdagmiddag om half twee bij de notaris in Zwolle zaten om via het trekken van een lootje uit de hoge hoed te vernemen wie het nieuwe theater van tientallen miljoenen Euro's mocht ontwerpen.
Het Rijk kent gelukkig wel een goed doortimmerde procedure die telkens op basis van kwaliteit en kunde architectenbureaus selecteert die zich tevoren eenmalig via de Europese procedure hebben aangemeld. Daarom ook worden Rijksbouwmeesters nogal eens gevraagd om te participeren in selecties. Zo leidde Tjeerd Dijkstra het keuzeproces voor een jonge architect voor het nieuwe hoofdkantoor van een landelijke omroep. Het bizarre verhaal is inmiddels wel bekend. Een van die jonge bureaus had slechts een kleine werkruimte, maar organiseerde voor het aanstaande bezoek van de selectiecommissie een sterk vergroot maar volledig 'fake'- kantoor met alles erop en eraan. Inclusief extra werkende en bellende medewerkers die een bedrijvige sfeer moesten suggereren.
Wie vertrouwden ze nu eigenlijk niet dat ze hun heil zochten in een toneelstuk? Vertrouwden ze Tjeerd Dijkstra niet, die in die tijd juist bekend stond om de keuze van jonge architecten voor grote opdrachten? Ik denk dat de architecten vooral zichzelf niet vertrouwd... En zelfvertrouwen is toch wel het minste dat je mee mag nemen naar een opdrachtgever.
Dat het ook omgekeerd kan, dus vanuit eigen kracht, bewijst het eenmansbureau van de bekende Australische architect Glen Murcutt. Als je hem vraagt voor een mogelijke opdracht, zal hij eerst uitgebreid met jou en de opgave kennis willen maken om daarna te beslissen of hij uberhaupt wel voor jou wil werken. En als hij ja zegt, meldt hij je vervolgens dat je achter in de rij kunt aansluiten. Je bent pas aan de beurt als hij zijn eerdere opdrachten tot tevredenheid heeft afgerond.
Steeds meer hanteer ik zelf ook deze methode. Wachten op de opdracht die de architect zoekt en niet andersom. U begrijpt, ik heb een bescheiden praktijk.