* Smalste huis NL (70 cm breed) staat nu in Meppel

Kunstenaar en architect Eric de Leeuw van het architectenbureau de Leeuw Van Zanten heeft onlangs een bijzonder werk opgeleverd. Hij werd door de gemeente Meppel gevraagd na te denken over het pand Prinsengracht 2 in het kader van een herstructurering van de verkeersroutes in het stadcentrum. De Leeuw kwam bij deze meervoudige opdracht met een intrigerende oplossing. Martin Groenesteijn ging op bezoek in Drenthe en doet verslag.



"Categoriseren is een menselijke bezigheid. Vraag een willekeurige Amerikaan iets over zijn land en binnen vijf zinnen zijn waarschijnlijk de woorden langste, hoogste of dikste al gevallen... Ook Nederlanders blijken dol op records, zo kennen we uit Amsterdam het smalste huis ter wereld [Singel nummer 7], slechts 100 cm breed. Wie op 'smalste huis' googlet krijgt razendsnel ook resultaten uit Leiden, Dordrecht, Den Haag, Utrecht en zelfs uit New York. En in het recente nummer van 'de Architect' [april 2008, blz. 68] zie je nog het - met zijn 2,5 meter - smalste huis van Antwerpen, ontworpen door sculp[IT].



In deze recordreeks kan nu ook Meppel worden genoemd. Aan de Prinsengracht 2 was ooit een slagerswinkel gevestigd [zie foto boven]. Door het verbreden van een weg moest dat pand verdwijnen. In plaats van het simpelweg slopen en het ontstane lidteken wegwerken achter een laagje stucwerk of baksteen zou je de gekozen strategie van De Leeuw letterlijk "het comprimeren van de geschiedenis" kunnen noemen. Door het pand te versmallen tot 70cm en de zo ontstane ruimte toe te voegen aan het overgebleven buurpand zijn de geschiedenis van de plek en het nieuwe beeld nu onlosmakelijk aan elkaar verbonden.



Dit concept werd overigens door de architecten niet letterlijk genomen maar, zoals ze zelf zeggen: "op een mimetische wijze verwerkt." Mimetisch is een term die je kunt uitleggen als het leren van een kind. Een kind leert door na te bootsen en dat vervolgens te verpersoonlijken; het resultaat is daarna altijd iets anders dan het origineel. Enig punt van kritiek kan zijn dat het zadeldak hier in het mimetische proces vervangen is door een plat dak. Is dit nieuwe beeld, dat oogt als of het er al jaren staat, nu nog wel herkenbaar als een herinnering, als gelaagdheid van een geschiedenis? Wie goed kijkt moet die vraag wel met ja beantwoorden, immers het hardstenen stoepje, het huisnummer en de entree, alles is nog te herkennen... [zie foto hieronder]



Blijft natuurlijk de vraag: wat gebeurt er nu functioneel in dit piepkleine gebouwtje? De buurwinkel heeft er een mooie etalage bijgekregen waarvan de gevelopeningen in beide bouwmuren ten opzichte van elkaar zijn verschoven. Toch blijkt de 'brede spouw' nog andere niet zichtbare functies te bevatten, zoals de stabiliteitsconstructie voor de buurpanden. Het is knap dat De Leeuw zich niet via de 'record' thematiek met het gebouw heeft bezig gehouden, maar hier op een meer poëtische manier een antwoord heeft gegeven op het verkeerskundige probleem, zoals immers alleen een kunstenaar dat kan. Of zoals ze het zelf noemen: "een herinnering aan dat wat nooit heeft bestaan."
Martin Groenesteijn.
[Zie ook de eigen website van de architecten.] - 29 april 2008 - BOX 1.367


* Redactie maakt gepassioneerd laatste Jaarboek

Gisterenmiddag werd tijdens een drukbezochte bijeenkomst in een klein theater op het NDSM-terrein in Amsterdam het nieuwe Jaarboek Nederlandse architectuur 2007>08 gepresenteerd. In de ontspannen atmosfeer van de inmiddels hergebruikte gebouwen op deze voormalige scheepswerf [die tevens de kaft van het nieuwe jaarboek siert] ziet u op de foto hieronder de vier redactieleden op de voorste rij: direct naast Ole Bouman zitten Michelle Provoost en Daan Bakker en aan het gangpad de overige twee, Cor Wagenaar en Allard Jolles. Zij selecteerden weer een dertigtal opmerkelijke of voorbeeldige projecten uit de architectuurproductie van het afgelopen jaar en brachten hun actuele visie op het werkveld zoals gebruikelijk onder woorden in een viertal essays.



Opvallend bij het alweer derde boek van het nu vertrekkende redactieteam is de passie waarmee ze dit keer hun thema's te lijf gingen. Met ditmaal ook opvallend veel aandacht voor de verschillende rollen die de architect moet of kan vervullen om tot een waardevol resultaat te geraken. Cor Wagenaar besprak in zijn inleiding die vier thema's met op de achtergrond een luchtfoto van de wijk Woldmeenthe in Steenwijkerland [zie onderstaande foto waarop linksboven de ecowoning van zelfbouwer Jan Husslage nog te zien is die inmiddels op last van de gemeente is gesloopt].



De essays gaan dieper in op de stedelijke vernieuwing [mede aan de hand van WillemJan Neutelings' driedeling 'kennis, kunde en evocatie'], op publieke gebouwen [met als leidraad de gevolgen voor de nu onmondige gebruiker], het bouw- en ontwerpproces als avontuur [aan de hand van drie bijzondere projecten] en onder de titel 'Enter Utopia' een vlammend pleidooi voor meer diepgang en een integrale aanpak bij hergebruik en transformatie van bestaande gebouwen. Dit laatste thema was dan ook de inzet voor het jaarboekdebat met een drietal architecten onder leiding van redactielid Allard Jolles.



Peter de Bruin van Dynamo Architecten en ontwerper van de stalen structuur in de NDSM, Robert Winkel van Mei Architecten [die zelfs met drie projecten in het boek vertegenwoordigd zijn] en Gert Jan te Velde van Van Schagen Architecten, gepokt en gemazeld in het respectvol transformeren van naoorlogse woongebouwen, waren de drie debaters. Aan de hand van hun stellingen kwam de volledige breedte [tussen angst en vertrouwen] in de mogelijke aanpak van de vernieuwingsopgave goed uit de verf. Omdat 'Enter Utopia' tevens een eerbetoon aan de visie en vasthoudendheid van Jan Husslage bevat, betrok Jolles hem als gast eveneens in het gesprek. Daaruit bleek dat hij zijn aankomst vanuit het Oosten in de grote stad Amsterdam als schokkend had ervaren... een ecologisch woonklimaat in een dergelijk opeengepakte stedelijke setting hield hij dan ook niet voor mogelijk.
Na de officiele uitreiking van het nieuwe Jaarboek aan stadsdeelvoorzitter Rob Post maakte directeur/uitgever Eelco van Welie tenslotte de nieuwe jaarboekredactie bekend. Die bestaat wederom uit vier leden: JaapJan Berg [curator, organisator en moderator], Anne Luijten [publiciste, adviseur en communicatie specialist], Samir Bantal [jong architect en nu projectontwikkelaar], onder voorzitterschap van Kees van der Hoeven [architect en uw immer trouwe BOX-redacteur...].
[Het Jaarboek Architectuur in Nederland 2007>08 is verkrijgbaar voor € 39,50 bij NAi Publishers. Aaanstaande zondag wordt in het NPS tv-programma 'de Kunst' vanaf 17.00 uur op TV2 50 minuten lang aandacht besteed aan het jaarboek, in gesprekken met architecten Marlies Rohmer en Robert Winkel en met een reportage rond Sjoerd Soeters in de rol van criticus.] - 24 april 2008 - BOX 1.366


* Voorbereidingen prefabexpo MoMa NY nu online




In de zomer organiseert de architectuurafdeling van het Museum for Modern Art onder de titel 'Home Delivery' een bijzondere expositie. Er zullen bij de vestiging in New York vijf prefabwoningen schaal 1 op 1 gebouwd worden. Naast enkele bekende voorbeelden als het Micro Compact House van architect Richard Horden en System3 van de Oostenrijkse gebroeders Kaufmann, wordt er ook een bijzonder huis [voor toepassing in New Orleans] voorbereid door een ontwerpteam van het MIT Design Lab.



Het geprefabriceerde huis gaat uit van de traditionele Amerikaanse houtskeletbouw, maar probeert deze techniek sterk te verfijnen en computergestuurd te maken. Alle onderdelen worden gerobotiseerd uitgezaagd en later op simpele wijze in elkaar geschoven tot ruimtelijke elementen.



De uitdaging van deze techniek ligt er voor de ontwerpers in om ook klassieke huisvoorbeelden op een dergelijke geavanceerde wijze te kunnen realiseren. We zijn daarom zeer benieuwd naar het gebouwde resultaat dat in juli bij het Moma te zien zal zijn.



[Zie voor het weblog van alle vijf deelnemende ontwerpers de speciale website van het MoMa.] - 21 april 2008 - BOX 1.365/ArchNewsNow


* Na lange tijd weer eens op bezoek in Barcelona

Het is alweer 15 jaar geleden dat we er voor het laatst waren, maar de BOX was afgelopen weekeinde in Barcelona. Vooral voor de bijzondere architectuur in de beroemde gridstad; om de voortgang te zien van Gaudi's Sagrada Familia, om Beth Gali's indrukwekkende erebegraafplaats weer te bezoeken en om belangrijke nieuwe projecten te bekijken, zoals de markt van Miralles en de toren van Pritzker Prize winnaar Jean Nouvel, beide opgeleverd in 2005. We beginnen met het laatstgenoemde project, de 142 meter hoge Torre Agbar [kantoor van het waterleidingbedrijf Agua de Barcelona].



We konden hem niet direct vinden aan de horizon, maar vanaf het dak van ons hotel in het centrum bleek hij goed zichtbaar. Overdag een raadselachtig glanzende lipstick en 's nachts via de gekleurde ledverlichting nadrukkelijk aanwezig. De toren is strategisch geplaatst op een van de kruisingen van de belangrijke Avenida Diagonal en het rechthoekige grid, net naast een verkeersknooppunt met een aantal fly-overs.



Dat maakt meteen dat het bijbehorende begane grond-klimaat rond de toren slecht is. Wind, lawaai en auto's maken de omgeving van het solitaire gebouw voor de voetganger zeer onprettig. Het gebouw zelf is uiteraard mooi gemaakt, zoals van Nouvel mag worden verwacht. Een metalen gevel met gekleurde panelen en vrij kleine ramen, met daaromheen een tweede huid van verstelbare glazen lamellen. Daar waar de ramen zitten met helder glas maar verder uitgevoerd in gematteerd glas. En die combinatie geeft het gebouw van grotere afstand die mysterieuze maar soms ook wat sombere uitstraling.





De toren staat niet direct op de grond, maar gaat nog een aantal verdiepingen onder het maaiveld door in een uitgespaarde ronding in de aarde. Het blijkt een aardige vondst, maar deze oplossing haalt het toch niet bij de 'aanlanding' van de vergelijkbare SwissRe-toren van Foster in Londen. En ook de entree is abominabel ontworpen: alle gebruikers en bezoekers betreden de hal via een simpel draaideurtje... nog wel onder een enigszins kunstzinnige glazen luifel.



Het beperkte aantal ramen wreekt zich direct al in de hal, die - weliswaar mede vanwege een multimedia expositie over water en alles wat daarmee samenhangt - uiterst donker oogt en die niet veel goeds voorspelt voor de sfeer op de kantoorvloeren. Kortom, de Torre Agbar viel tegen. Het is een bijzondere blikvanger in de stad, met een bescheiden maar mooi gemaakte gevel, maar met een slechte aansluiting op de directe omgeving en zowel buiten als binnen niet uitnodigend en uiterst somber.



[Zie ook de website van Ateliers Jean Nouvel en het eerdere BOX-bericht over Fosters SwissRe-toren in Londen.] - 16 april 2008 - BOX 1.364


* Kempe Thill gaat tot het gaatje in Osdorp




2008 is een oogstjaar voor het Rotterdamse Atelier Kempe Thill. Na het recente museum in Veenhuizen leveren ze weer een spectaculair project op. Spectaculair in eenvoud wel te verstaan. In dit geval is het een rijtje van 23 eengezinswoningen in het door De Nijl gemaakte plan voor de vernieuwing van de naoorlogse stadswijk Osdorp in Amsterdam West.



De woningen zijn tot op het bot doordacht en hebben een smalle beukmaat van 4,80 en een diepte van 12,5 meter. Een entree via de voortuin naar de dubbelhoge keuken, een besloten terras aan de woonkamer met onder dat terras de entree naar de garage op maaiveldniveau. Een slaapverdieping op de tweede etage en hier en daar een aparte extra kamer bovendaks.



Maar vooral detaillering en afwerking dwingen bewondering af. De woningen hebben werkelijk de volle mep aan glas gekregen met beukvullende puien, en als er iets beweegt dan schuift het, tot en met de voordeur toe (en die is dan weer dicht...).



Naar eigen zeggen is dit hun 'antwoord op new-urbanism' en dat is wat ons betreft een understatement. Hoewel we natuurlijk ook benieuwd zijn hoe de burgerlijke Nederlander het huis zal gaan aankleden; we kunnen niet wachten op de foto van de 23 woningen als ze definitief zijn gestoffeerd... want als klap op de vuurpijl werden de woningen binnen twee weken allemaal verkocht.



[Adres: Domela Nieuwenhuisstraat 3 - 29 Amsterdam. Architect: Atelier Kempe Thill. Foto's Ulrich Schwarz] - 10 april 2008 - BOX 1.363


* Hans Kalkhoven wint BNA Gebouw in regio Delta



Met een eenvoudig maar uiterst subtiel ontwerp voor het front van een planten- en cactusproducent in Bleiswijk heeft Hans Kalkhoven - senior architect bij Studio Leon Thier Architecten [SLT] in Rotterdam - gisteren de BNA Gebouw van het Jaar prijs voor de regio Delta gewonnen. Het plan bestaat uit een meer dan manshoog logo van het bedrijf OVATA dat is geplaatst voor een lange betonnen muur met enkele uitsparingen. In de bovenzijde van de kaswand is nog een doorzichtig doek opgenomen met een foto van een glooiend landschap in Zuid Afrika [gemaakt door de opdrachtgever] als print.
De muur zelf is voorzien van pigment en een relief waarbij gebruik is gemaakt van een foto van het naamgevende plantje 'ovata'. De verschillen tussen licht en donker in de foto zijn vertaald naar smalle en brede groeven, die overhoeks gezien een bijzonder ruimtelijk effect geven. Ze werden in een MDF plaat uitgefreesd en benut als grondplaat voor een kunststof mal, die vervolgens weer is ingezet als bekistingmateriaal.



Uit het jury-rapport: 'De jury is van mening dat dit industriele gebouw terecht is ingezonden. Dat Ovata uiteindelijk als winnaar is gekozen heeft onder meer te maken met het feit dat er in de agro-industrie, hoewel een volwaardige en economisch bepaald niet onderontwikkelde bedrijfstak, zelden opdrachtgevers/ondernemers te vinden zijn die inzien dat goede architectuur, naast een efficiente bedrijfsvoering, ook kan bijdragen aan een gezond en prettig werkklimaat en aan een positieve uitstraling van het bedrijf. Dat dergelijke bedrijven ook nog eens vaak op landschappelijk gevoelige plaatsen zijn gesitueerd, doet dat gemis des te meer voelen. Het gaat erom dat een bedrijf niet uitsluitend een negatieve invloed heeft op de openbare ruimte en het landschap, maar juist een positief gezicht laat zien.'



[Op 24 april wordt bekend gemaakt welke gebouw van de nominaties uit de vijf regio's wordt gekozen als BNA Gebouw van het Jaar 2008. Zie voor een kort cv van Hans Kalkhoven de pagina medewerkers van Studio Leon Thier.] - 05 april 2008 - BOX 1.362

Berichten uit de voorgaande maanden in het

* Archief-overzicht.



*

© 1997-2008. Copyright ArchitectenWerk.