BOX - Archief april 2012

* Allard Jolles over herkennen en geloven in Zaanstad

Vorige week donderdag werd in Zaanstad aan architect Sjoerd Soeters en burgemeester Geke Faber de Parteon Architectuurprijs uitgereikt voor het recent opgeleverde stadhuis in het centrumproject Inverdan. Voorafgaande aan die bekendmaking hield architectuurhistoricus Allard Jolles, actueel hoofd van het Atelier Rijksbouwmeester een korte inleiding over het thema identiteit. Hoewel hij zelf woonachtig is in Zaanstad, kwam de uitnodiging mede naar aanleiding van de lovende recensie die hij over Inverdan schreef voor onze collega's van ArchiNed.

Jolles is een geoefend, maar vooral zeer helder spreker. Aan de hand van verschillende en direct aansprekende voorbeelden liet hij zijn licht schijnen over het thema en ging hij stapsgewijs met ons op zoek naar de Zaanse architectonische identiteit. Was dat nu de veel voorkomende houtbouw [die immers ook elders te vinden is] of juist het grote aantal industriele monumenten dat nog steeds getuigt van het rijke Zaanse werkverleden? En was het dan te simpel of te plat om te kiezen voor het oerbeeld van het groene houten huisje als basisthema voor een groot deel van de invulling van Inverdan? Nee, dat is helemaal niet erg, vond Jolles; Zaanstad staat immers weer op de kaart met zijn herkenbare nieuwe centrum, dat juist zo knap is gecomponeerd met het rijke en multifunctionele karakter en met dat mooi verdichte mengsel van wonen, werken, reizen en ontspannen op één vierkante kilometer.

Tegelijkertijd toonde hij ons de dubbele bodem van dat Zaanse oerbeeld: was het niet zo dat ook de Zaanse schans pas in de vorige eeuw als expositie tot stand was gekomen? En was dat eerste winkeltje van Albert Heijn niet ook een ander verplaatst huis met een kopie als interieur? Helemaal niet belangrijk stelde Jolles, want het gaat er om dat wij het nu herkennen als Zaans, en hoe meer mensen dat doen, hoe beter het is, hoe groter dat collectieve geheugen wordt. En hoe meer wij kunnen 'geloven' in dat gezamenlijke beeld van wat 'Zaans' nu is of zou kunnen zijn. En steeds meer actuele Albert Heijn gebruikers weten inmiddels ook hoe die winkel eruitziet, getuige het recente kartonnen kinderspeelgoed...
Zijn slotzin vatte het betoog nog eens krachtig samen: "Architectonische identiteit zit in de herkenbaarheid van het ontwerp en in de bereidheid van de beschouwer het bouwwerk te accepteren als zijnde echt; en die bereidheid wordt als het goed is bij iedere beschouwing opnieuw opgewekt. Daarom ook is goede architectuur altijd actueel."

[Op de foto's van boven naar beneden: het Zaanse stadhuis van Soeters, Allard Jolles in actie, het winkeltje van Albert Heijn op de Zaanse schans. Laatste foto links de houten huizen uit het Holland Village in Nagasaki en rechts het kartonnen kinderwinkeltje.] - 26 april 2012 - BOX 1.607/Parteon

* Laatste Stawondebat: Oren hangen naar belegger?

Afgelopen vrijdag was de BOX aanwezig bij het allerlaatste Stawon-debat in het ABC in Haarlem. De Stawon [Stichting Architectenonderzoek Wonen en Woonomgeving], mede bekend geworden door haar ontwerpend onderzoek, is inmiddels samen met de STAGG en de Staro opgegaan in BNA Onderzoek. Het debat stelde de vraag aan de orde hoe het wonen er in de toekomst uit zou zien en er was ook een prijsvraag gekoppeld aan de bijeenkomst. Die bleek echter niet succesvol; er kwamen slechts twee plannen binnen... Na het welkomstwoord van de gastvrije ABC-directeur Gabriel Verheggen [zie foto boven] konden de vier inleidingen beginnen, met aansluitend het debat onder de spitse leiding van architect Peter Defesche.

De sprekers, achtereenvolgens mevrouw Helen van Duijn - directeur van de Key Projectontwikkeling, architect Bart Mispelblom Beijer, hoogleraar Dick van Gameren en Harm Tilman - hoofdredacteur van de Architect lieten elk hun eigen licht schijnen op de centrale vraag hoe met name architecten met de woningbouwopgave van de toekomst zouden moeten of kunnen omgaan. En het begon meteen al 'goed': mevrouw Van Duijn zette zich direct af tegen haar voorgangers, die immers een zeer goede naam hadden onder architecten. Ze had de oude naam 'de Principaal' al afgeschaft en hield een pleidooi voor 'goed en betaalbaar' wonen, en passant nog forse kritiek uitend op het prijswinnende project 'de Keijzer' van architect Tom Frantzen [zie foto hierboven]. Hoewel volledig verhuurd, maar met slechte plattegronden, slechte openbare buitenruimte en slechte afwerking van de gemeenschappelijke binnenruimte kon ze het project niet kwijt aan een belegger. En de mening van die belegger bleek maatgevend geworden in haar beleid... want ze had dat geld immers hard nodig [voor nieuwe projecten?].

Als goed voorbeeld van haar nieuwe aanpak toonde ze haar bijdrage aan het project 'ik bouw betaalbaar in Almere', het ontwerp van de zogenaamde Knikwoning van de hand van WY Architecten, wat ons betreft een slap aftreksel van wat betaalbaar en architectonisch hoogwaardig wonen zou kunnen zijn [zie beeld hierboven]. Bart Mispelblom hield zijn vanzelfsprekende verhaal over duurzame verdichting, intensivering en over zijn nieuwe ervaringen met projecten in de USA. Van Gameren vertelde aansluitend hoe intensief de woningbouwkennis nog steeds ontwikkeld wordt aan de TU Delft en hoe onze grote ervaring met de woningbouwopgave in de belangstelling staat van buitenlandse studenten, die daartoe immers in groten getale naar Delft komen. Harm Tilman signaleerde tenslotte een zichtbaar gebrek aan puf onder architecten als gevolg van de crisis en stipte een serie onderwerpen aan waar juist energiek aan gewerkt zou kunnen worden, waaronder concentratie, nieuwe vormen van flexibiliteit, verlengen van de levensduur en herwaardering van het gemeenschappelijke.

In het afsluitende debat kwamen onder meer termen als grotere collectieve ambitie, beter teamwork tussen de verschillende partijen, goed verzorgde openbare ruimtes, kleinere eenheden en kleinere woningen aan de orde, maar niet nadat mevrouw Van Duijn ons nog eens gewezen had op de feilen van vandaag. Waarbij ze zelfs het ontwerp [met name de ontbrekende draaikiepramen] van het door haar zelf aangeschafte appartement [sic!] op IJburg nog even door de mangel haalde. Deze tenenkrommende ontboezeming deed ons terugverlangen naar de ouderwetse Vrouwen Adviescommissies, daar zou zij als voorzitter wellicht nuttiger werk kunnen verrichten. Dan zoeken wij wel door naar de nieuwe bevlogen opdrachtgever die zowel beleggers als architecten kan enthousiasmeren. Wat dat is toch het belangrijkste resultaat van al die jaren werk van de architectleden van de Stawon: Enthousiast en onbaatzuchtig samenwerken aan ontwerpend onderzoek, met hart voor het vak, met grote deskundigheid en vaker met innovatieve en hoogwaardige woningbouwplannen!
- 16 april 2012 - BOX 1.606/Stawon

* Extra dik 25e Jaarboek Architectuur in Nederland

Dit jaar bestaat het Jaarboek 25 jaar en dat wordt op 25 april aanstaande in het Rotterdamse NAi gevierd met een extra dikke jubileumeditie en een bijzonder feestelijke presentatie. Met een analyse van de afgelopen kwart eeuw, de oogst van het afgelopen jaar en een blik op de toekomst. In een afwisselend programma ontvangt moderator Patrick van der Hijden de volgende gasten: JaapJan Berg licht namens de huidige redactie de keuze van de projecten uit 2011 toe. In een kort intermezzo presenteert Kees van der Hoeven de statistieken van 25 jaarboeken en beantwoordt de brandende vraag: Wie stond er het vaakst in het jaarboek? Aansluitend maken Erick van Egeraat en Bernard Colenbrander de balans op van de afgelopen 25 jaar.

In een tweede intermezzo geeft auteur en programmamaker Abdelkader Benali zijn visie op architectuur en boeken, waarna Nunc architecten en Afaina de Jong [Afarai & Pena] in gesprek gaan met Patrick van der Hijden over de toekomst van het vak. In het laatste intermezzo bespreekt auteur en cultuurhistoricus Thomas von der Dunk de relatie tussen overheid en architectuurbeleid. Tot slot het antwoord op de vraag: Wie staat er op het omslag van de jubileumeditie? Na de feestelijke onthulling van dat nieuwe omslag door Eelco van Welie, directeur van NAi Uitgevers, wordt het eerste exemplaar uitgereikt en start de aansluitende architectenborrel in de foyer.

[Woensdag 25 april 2012, 16.00-17.30 uur NAi, Museumpark 25, Rotterdam. Toegang gratis. U kunt zich voor de presentatie bijeenkomst aanmelden via NAi inschrijven.] - 10 april 2012 - BOX 1.605/NAi Publishers

* Jonge Architecten Prijs is terug op het oude nest

Ooit opgericht in 1994 door Kees van der Hoeven, samen met het toenmalige Jonge Architecten Atelier [Hans Hammink, Marco Henssen, Marc Reniers en Machiel Spaan], in 2002 overgedragen aan de Bond van Nederlandse Architecten BNA en nu na 10 jaar weer terug op het oude nest. ArchitectenWerk gaat vanaf dit sezoen 2012 de JA Prijs organiseren.

De prijs begon als een extra mogelijkheid voor jonge architecten, vooral om naamsbekendheid te kunnen genereren. Waren de prijsvragen in die tijd nogal omvangrijk en vooral minder talrijk, de JA Prijs was er 3 keer per jaar met kleine handzame opgaven en kende een bescheiden geldprijs aan het eind van een seizoen voor de winnaar van het eindklassement. In 1995 volgde de eerste opgave die tot realisatie leidde [zie drijvend kantoor naar ontwerp van Heren 5 Architecten, foto boven].

In de BNA-tijd werden 5 afleveringen van de JA Prijs georganiseerd, die in twee gevallen leidden tot realisatie van het winnende plan, zoals o.m. hierboven de VU Kinderstad door Sponge e.a. en hieronder het Ronald McDonald Sportcentrum van de hand van Peer Glandorff van Fact Architects.

ArchitectenWerk krijgt de JA Prijs nu overgedragen met een bescheiden startbudget voor de editie 2012, waarmee de BNA tevens een belangrijke sponsor is [en hopelijk blijft] van de prijs. ArchitectenWerk ziet goede mogelijkheden voor een combinatie van bijvoorbeeld de organisatie, de prijsuitreiking en de publiciteit met die van de Architect van het Jaar Prijs in 2012 en is dan ook in gesprek met de actuele sponsoren en partners om daar een nog mooier event van te maken. En natuurlijk zijn nieuwe sponsors van harte welkom!
Binnenkort meer op www.jongearchitectenprijs.nl.
[Zie hier nog een oer-uitslagpagina in ouderwetse html-vorm uit 1996 of bekijk de laatste opgave en winnaars Mulders van den Berk uit 2010.] - 02 april 2012 - BOX 1.604