In de zomer van 1997 viel ik op een avond midden in een vreemd televisieprogramma. Ik zag een man op een balkon een blauwe oliedrum vullen met 200 liter water. Daarna liep hij naar beneden, schoot een gat onderin de ton en probeerde de vrijkomende straal water op een bijzondere manier op te vangen. Hij had lieslaarzen aan die tot aan zijn schouders reikten. Waar deze normaal tegen het water beschermen, probeerde hij de straal water juist in zijn lieslaarzen te krijgen. Dat lukte aardig, maar toen de ton leeg was en de 200 liter in zijn laarzen zaten, probeerde hij langzaam weg te lopen. Na een paar marsman-achtige stappen met het enorme gewicht om zich heen viel hij op de grond en liep al het water in één guts uit de laarzen. Ik weet nog steeds niet waarom, maar ik werd volledig verrast door een spontaan opkomende huilbui die zo'n vijf minuten aanhield.

Later bleek dat ik getuige was geweest van een van de zogenaamde 'Aktionen' van de Zwitserse kunstenaar Roman Signer [1938]. Bij nadere bestudering van zijn werk bleek dat zijn zorgvuldig voorbereide en gefilmde performances wel meer onverwachte combinaties bevatten tussen de elementen water, aarde, vuur en lucht en de krachten die deze elementen in zich hebben of los kunnen maken. Waarschijnlijk vanwege zijn oorspronkelijke achtergrond als bouwkundig tekenaar liggen er in zijn werk tevens lijnen naar ruimte, gebouwen, meubels en zwaartekracht. Met zorgvuldig geplaatste springladingen toont hij ons tevens ritmisch verbrijzelende tafelpoten, uit hotelramen vliegende houten krukjes en als vliegen tegen gebouwen kapotspattende electronisch bestuurde model-helicopters.

Zijn bijzondere kijk op de dingen maakt dat je volledig op jezelf teruggeworpen wordt en hij dwingt je daarbij een nieuw maar vooral eigen standpunt in te nemen ten opzichte van de tastbare wereld om je heen. Daarom ook heb ik in de inleidende lezingen bouwtechnisch ontwerpen voor de eerstejaars studenten een aantal videovoorbeelden van Signers Aktionen opgenomen.

Ik schrijf dit stukje omdat op vrijdag 13 oktober [tegelijk met de expositie van Dom van der Laan, zie B-nieuws 4] de eerste overzichtstentoonstelling buiten Zwitserland met 80 werken van zijn hand is geopend in het Bonnefanten Museum in Maastricht. Objecten, videobeelden van al zijn Aktionen, fotosequenties daaruit plus een aantal installaties tonen indringend zijn poetische en soms melancholische ingrepen in tijd en ruimte.

Een van de tachtig werken maakte weer een onuitwisbare indruk: de installatie 'Schuss'. Een cirkelvormige roestvast-stalen buis met een inwendige doorsnede van zo'n 5 centimeter ligt op de houten vloer van een vierkante zaal van het gebouw van Rossi. De cirkel zelf heeft een middellijn van vier meter. Als je goed kijkt zie je op een plaats aan de binnenzijde van de buis een klein gleufje. Door dit gleufje vuurde Signer een geweerschot af; het geluid van het schot, de snelle schurende beweging van de kogel tegen de buitenkant van de buis en het uiteindelijk langzaam tot stilstand komen van de kogel wordt met een zekere regelmaat quadrafonisch en versterkt ten gehore gebracht. De dodelijke en rechtlijnig gerichte kracht van een kogel, nu onschadelijk gemaakt door hem onder te brengen in een rondgaande beweging...

Rijksbouwmeester Wytze Patijn zei ooit dat hij de resultaten van het werk van architecten die hun werk baseren op geometrische vormen niet interessant vindt. Vooral hij zou eens goed naar het werk van Roman Signer in Maastricht moeten gaan kijken; ziet ie onderweg meteen de groei van de bebouwing op het Ceramique terrein met onder meer een aardige, formele en dus gedeeltelijk cirkelvormige 'Botta', die tot stand kwam onder supervisie van zijn opvolger Jo Coenen.