Momenteel is er in Duitsland een enorme aandacht voor het werk van Ludwig Mies van der Rohe [LMR,1886-1969]. Naast aandacht in de vakbladen [Bauwelt] is er de overweldigende overzichts tentoonstelling in het Altes Museum in Berlijn, een fototentoonstelling bij de Bund Deutscher Architekten [BDA] eveneens in Berlijn en in Dessau een tentoonstelling over het Mannheimproject, het eerste Duitse project na zijn emigratie.

1. De tentoonstelling 'Die Berliner Jahre 1907-38' in Schinkels Altes Museum is overgenomen van het MOMA New York, waar deze vorig jaar was te zien. In New York was toen tegelijkertijd een expositie over tijd na de emigratie van LMR, zijn Amerikaanse periode dus.
De expositie is de tocht naar Berlijn meer dan waard, voor het eerst is er een compleet overzicht van zijn vooroorlogse werk. De prachtige catalogus [bijna 400 pagina's] is voor degenen die niet naar Berlijn kunnen gaan een aardige compensatie. De Duitse expo heeft als extra t.o.v. New York de 'Neue National Galerie' toegevoegd en een zes meter hoog model van het wereldberoemde 'hochhaus aus glas'.
Naast foto's en tekeningen en modellen uit Van der Rohe's eigen bezit zijn er van een aantal projecten nieuwe maquettes gemaakt en video's die een virtuele wandeling door de gebouwen mogelijk maken. Verder zijn er nieuwe foto's te zien van projecten zoals ze er nu bij staan. Vooral de foto's van Thomas Ruff hadden beter achterwege gelaten kunnen worden, interessant als project op zich maar niet passend binnen dit tentoonstellingconcept. In het tentoonstellingsontwerp is de invloed van LMR voelbaar, met name in de vele vrijstaande expositievlakken.

De expositie begint met een biografie en projecten van leraren en grote voorbeelden waaronder Berlage, Behrens en Schinkel. Dan volgen er een aantal vroege villa's, waaronder die voor Kroller-Muller [volgens Koolhaas: The house that made Mies - SMLXL]. De echte roem begint bij de projecten voor glazen kantoortorens. Hier is vooral verbazingwekkend dat de perspectieftekeningen die erg bekend zijn en meestal op postzegelformaat in boeken geplaatst in werkelijkheid enorme tekeningen blijken te zijn. [zie tekening boven: 'Burohaus - tekening 1,40 bij 3,00 meter!].
Een ander mooi moment is rond het tijdschrift G. Hier wordt het werk van LMR geplaatst tussen dat van Arp, Van Doesburg e.a. die aan dit blad een bijdrage leverden. Naast alle bekende werken zoals het Barcelona paviljoen, Wolf Haus en de Weissenhof Siedlung zijn ook alle niet uitgevoerde projecten te zien zoals bijvoorbeeld het Gericke Haus. Een merkwaardig moment, halverwege de expo is de 'Glasraum' waarin men een Miesachtige ruimte heeft ingericht met een beeld van Lehmbruck en een video over zijn tentoonstellingswerk samen met Lilly Reich. In de ruimte zijn een aantal Mies-citaten , een kruiskolom, Barcelona stoelen, een glaswand, een veloursgordijn en een kormandel houten wand bij elkaar gebracht [alsof het een ontwerp van LMR betreft].
Het onderzoek naar de tentoonstelling ontwerpen wordt in de catalogus in een apart hoofdstuk verder uitgewerkt en onderzocht, naast het algemene overzicht de beste bijdrage aan het boek. Het huis voor de expositie in 1931, 'Die Wohnung unserer Zeit', een van zijn beste ontwerpen [zie ook: Dat is architectuur, van Hilde Heynen e.a. blz. 136] wordt wat karig behandeld. Hier helaas geen maquette. Juist dit huis zou een reconstructie rechtvaardigen, het is tenslotte voor een expositie vervaardigd! Ook de rol van LMR als directeur van het Bauhaus blijft wat onderbelicht.
Ondanks enkele kleine hiaten blijft het een prachtig overzicht. Het is jammer dat het tweede deel van de expo niet naar Berlijn gehaald is hoewel de vroege periode wel de meest interessante is en ook in de literatuur tot nu toe het meest onderbelicht.

2. Vanaf 15 februari is er bij de Bund Deutscher Architekten [BDA] een fototentoonstelling te zien: 'Mies' early projects', foto's van Kay Fingerle 1999-2001. Van deze fotograaf zijn ook enkele foto's in het Altes Museum te zien.

3. In Dessau is de tentoonstelling het 'Mannheimtheater'-projekt te zien. De kleine tentoonstelling is interessant, een vergelijk tussen de deelnemers aan de prijsvraag uit 1953, het plan van LMR, de grote oorspronkelijke presentatiemaquette, beelden van LMR in zijn atelier en aandacht voor de contoverse destijds over het plan van LMR. Uiteindelijk is er een theater in Mannheim gebouwd maar niet dat van prijsvraagdeelnemers, dus ook niet van LMR.

Minstens zo interessant als de expositie is het gebouw waarin deze plaats heeft, het 'Meisterhaus Kandinsky/Klee' [zie foto boven]. Een van de vier [dubbel-]huizen die Walter Gropius rond 1927 bouwde voor docenten van het beroemde Bauhaus. De nog bestaande huizen zijn grotendeels gerestaureerd en zien er weer fris en oorspronkelijk uit. Tien jaar geleden waren ze nog zeer verwaarloosd en verbouwd. Vooral de interieurs die door de oorspronkelijke bewoners zelf van kleur zijn voorzien, zijn erg verrassend - ieder huis is anders. Er is nu zelfs een bewegwijzerde tocht mogelijk langs alle 'Bauhaus-Bauten', iets wat tien jaar geleden een ontzettende zoektocht was [en soms nauwelijks herkenbaar] is nu grotendeels weer in originele luister te zien.

Martin Groensteijn [Groensteijn Architects]

Die Berliner Jahren 1907-38, Altes Museum, t/m 10 maart 2002
Open di-zo 10-18 uur. Toegang 6 euro, catalogus 30,20 euro
Tel 030-2090555, www.smpk.de

Mies Early projects, BDA, 15 feb. t/m. 29 maart 2002
Open ma-vr 9-17uur
Deutsches Archtekturzentrum DAZ
Kšpernicker Strasse 48/49 - 10179 Berlin Mitte
Kontakt@bda-bund.de

Mannheimtheaterproject 1953, t/m 31 maart 2002
Open di-zo 10-17uur. Toegang 4,10 euro
Meisterhauser Kandinsky/Klee
Eberallee 69/71 06846 Dessau
www.meisterhaeuser.de

Voor wie er nog niet genoeg van heeft: LMR in Berlijn, gerealiseerd modern werk:
Neue National Gallerie, 1969, Kulturforum Berlin Mitte
Landhaus Lemke, 1932, Oberseestrasse 56/57 Hohenschonhausen Berlijn
Wohnungkomplex Afrikanischestrasse, 1925, Berlin-Wedding

Overige links:
Bauhaus Dessau
Wolfhuis
Algemene LMR info
MOMA - Mies

Ga terug naar het nieuws.

© 1997 - 2002 Copyright ArchitectenWerk .