BOX - Archief september 2006

* Indrukwekkende concertzaal Kempe Thill gereed

De Franz List Concertzaal in het Oostenrijkse dorp Raiding - van de hand van architecten Andre Kempe en Oliver Thill - is gereed. Deze week ontvingen we de eerste fotoos van het opgeleverde gebouw. De verstilde compositie, het ingehouden materiaalgebruik en de innovatieve bouwtechnische oplossingen maken diepe indruk. Onderstaande beelden tonen een gebouw van internationale allure en spreken wat ons betreft voor zichzelf.

[Zie ook het eerdere Box-bericht over de eerste steen van het project en de eigen website van het architectenbureau. De beelden zijn van de Berlijnse fotograaf Ulrich Schwarz.] - 29 september 2006 - BOX 1.212

* Terug naar 1986 - ArCAm bestaat 20 jaar

Met een spectaculair beeld roept het Architectuurcentrum Amsterdam [ArCAm] het oprichtingsjaar 1986 terug. Het was vanmorgen te zien op een foto van Guus Dubbelman in de Volkskrant: een kopie van het wereldberoemde schilderij van Barnett Newman Who's afraid of Red, Yellow and blue inclusief de messsneden die in dat jaar werden aangebracht door een idiote bezoeker van het Stedelijk Museum. Het schilderij was vanaf de opening op 09 september tot nu nog niet te zien omdat de erven Newman nog toestemming moesten geven.

De tentoonstelling vertelt verhalen en toont beelden van de stad in het oprichtingsjaar. Uit het persbericht: "[...] Even terug in de tijd: de wereld werd geschokt door de rampen in Tjernobyl, het exploderen van de Challenger en bomaanslagen in Parijs en Berlijn. In Amsterdam was 1986 het jaar waarin de stad de Olympische Spelen van 1992 niet kreeg toegewezen, allochtonen voor het eerst mochten stemmen en op de Dam werd geprotesteerd tegen apartheid. Ook werden de Stopera, basisschool de Evenaar, de woningen aan de Zwanenburgwal en de stations Sloterdijk, De Vlugtlaan en Lelylaan opgeleverd. Krantenartikelen, muziek, films, foto's, maquettes en stadsimpressies voeren de bezoekers terug naar het Amsterdam van 1986.[...]"
Uiteraard feliciteren we ArCAm en oprichter Maarten Kloos van harte met dit bijzondere en alweer vierde lustrum!
[De expositie is te zien tot 11 november aanstaande. ArCAm is geopend van dinsdag tot en met zaterdag, van 13.00 tot 17.00 uur - Prins Hendrikkade 600 - 1011 VX Amsterdam - T 020 620 48 78] - 27 september 2006 - BOX 1.211/ArCAm/Volkskrant

* Ook architect onder vuur in Schipholrapport

Na de geruchtmakende presentatie van het rapport over de Schipholbrand zijn we er nog eens wat dieper ingedoken. Vooral om te zien of er iets te vinden zou zijn over onze eigen beroepsgroep de architecten. En inderdaad, en met name op bladzijde 116 worden kritische noten gekraakt over het ontwerp en de betreffende architect van de afgebrande vleugel. Er staat onder meer: "[...] Volledig actueel inzicht in de brandveiligheideisen die specifiek gelden voor dit gebouw met celfunctie is bij de architect niet voldoende aangetroffen. De architect huurde evenmin externe specifieke kennis in over de bouwwetgeving gericht op gebouwen met celfunctie, het Brandbeveiligingsconcept Cellen en Celgebouwen en de specifieke risico's. Daarnaast is, naar eigen zeggen, de architect uitgegaan van de expertise van de brandweer ten aanzien van de beoordeling van de brandveiligheid van de vleugels J en K. [...]"
En even verder wordt duidelijk hoe de opdracht aan de architect in elkaar stak: "[...] De vleugels J en K zijn gebouwd op basis van een beperkt uitgewerkt bouwplan, waarin de brandveiligheidsaspecten niet zijn gedetailleerd. In het kader van de bouw van de vleugels J en K heeft de architect de opdracht gekregen voor: * het maken van schetstekeningen ten behoeve van de bouwaanvraag en * het maken van een voorlopig en een definitief ontwerp. De architect heeft op basis van de opdracht een zogenoemd prestatiebestek gemaakt. Het prestatiebestek omvatte een technische omschrijving die hoorde bij het definitieve bouwplan. [...]"
Tenslotte zien we nog een curieuze opmerking die verwijst naar een van de Gedragsregels van de Bond van Nederlandse Architecten [BNA]: "De architect heeft geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid om de RGD uitdrukkelijk te wijzen op de beperkingen van het prestatiebestek, omdat deze nog niet was gedetailleerd ten aanzien van brandveiligheid. Het uitblijven van een dergelijke waarschuwing lag in de lijn der verwachting, omdat de architect wist dat de RGD een deskundige partij is. " Ook de eerstgenoemde kritiek slaat trouwens terug op een van de BNA Gedragsregels, die vrij vertaald zegt dat de architect zorgt dat hij voldoende deskundigheid in huis heeft of die anders van buiten betrekt.
Het is opmerkelijk om te zien dat bij de rampzalige projecten van de laatste tijd - Patio Sevilla in Maastricht, Bos en Lommer in Amsterdam en hier het detentiecentrum op Schiphol - de architect telkens slechts een gedeeltelijke opdracht heeft gekregen en geaccepteerd. Het blijkt achteraf dat zonder volledige architectenopdracht de vereiste verantwoordelijkheden niet - of in ieder geval niet compleet - zijn waar te maken; een goede leer voor de gehele beroepsgroep?
[Zie ook ons eerdere pleidooi in 2003 voor een 'Architectural Governance' in het dagblad CoBouw. Het ontwerp voor het detentiecentrum op Schiphol is van de hand van IAA Architecten, een architectenbureau met ongeveer 150 medewerkers en vestigingen in Almelo en Enschede. Het betreffende project komt op hun website niet (meer) voor op de lijst van 161 gepresenteerde referentieprojecten. Het volledige onderzoeksrapport over de brand is te downloaden via de website van de Onderzoeksraad voor Veiligheid.] - 23 september 2006 - BOX 1.210

* Topambtenaar leidde beide gekapittelde diensten

Vandaag de presentatie van alweer een vernietigend rapport over het werk - of eigenlijk het stuitende gebrek aan werk - van de overheid: het eindrapport betreffende het onderzoek naar de Schipholbrand van de Onderzoeksraad voor Veiligheid onder voorzitterschap van Prof. Mr. Pieter van Vollenhoven. Naast de verantwoordelijke ministers van Justitie en VROM is er een topambtenaar die zich het beschreven falen in het bijzonder zou moeten aantrekken, want hij was als hoogste ambtenaar bij beide vernietigend besproken Rijksdiensten [Rgd en DJI] betrokken. Het betreft drs. Peter Jägers [zie foto uit jaarverslag Rgd], die als huidige directeur-generaal van de Rijksgebouwendienst vanaf 2004 verantwoordelijk is voor bouw en onderhoud van de rijksgebouwen in Nederland en dus ook van het complex op Schiphol. Tot die tijd was hij echter zes jaar lang Hoofd-directeur van de Dienst Justitiele Inrichtingen en in die rol dus opdrachtgever van de bouw van het betreffende detentieproject op Schiphol. Hoe is het mogelijk: eerst opdrachtgever en daarna opdrachtnemer voor hetzelfde complex en in beide gevallen gefaald... Zou juist hij niet ook een aftreden in overweging moeten nemen?
[Inmiddels is bekendgemaakt dat de ministers Donner en Dekker zijn afgetreden. Zie voor meer info over het genoemde rapport onder meer het artikel in de Telegraaf.] - 21 september 2006 - BOX 1.209

* Schokkende conclusies onderzoek Bos en Lommer

Gisteren werden de resultaten van het onderzoek naar de constructieve veiligheid van het woon- en winkelcomplex in het centrum van het Amsterdamse stadsdeel Bos en Lommer gepresenteerd. In de commentaren overheerste de geruststelling dat de fouten reparabel waren, maar wat ons betreft kan niet genoeg benadrukt worden dat er een vernietigend rapport is uitgebracht, dat niet zonder (strafrechtelijke) consequenties kan blijven.

We tonen onderstaand een enkel getekend voorbeeld uit het rapport: een van de plekken in het woonblok nummer 2 waar een vloer van 17 cm dikte aansluit op een vloer met een dikte van 21 cm. Links is te zien wat er aan wapening in de vloer moest zitten en rechts de in het gebouw aangetroffen situatie... Geen enkele wapening op de bekistingsplaat en veel te weinig bovenwapening; je gelooft je oren niet! En je begrijpt niet dat er gewoon gestort is: zelfs de uitvoerende bouwvakkers zou toch moeten zijn opgevallen dat er geen wapening in de kist lag. Bij scheurvorming zou de betreffende vloer direct bezwijken; kortom het complex is volkomen terecht ontruimd. De genoemde vloeren worden nu onderstempeld [waar hoorden we dat eerder?].

Deze 'bouwplaats' toont weer eens aan hoe de verhoudingen in de vaderlandse bouw stapsgewijs verziekt zijn geraakt: bouwers die hun eigen projecten genereren en financieren, hun eigen uitvoerende werk 'controleren', hun adviseurs en hun onderaannemers in tijd en geld onder maximale druk zetten, volstrekt ontoereikende coordinatie... Hier vielen gelukkig geen slachtoffers, maar die voorbeelden kennen we elders in Nederland natuurlijk al wel.
Sinds het beruchte 'Stopera-effect' in de tachtiger jaren van de vorige eeuw werd de verantwoordelijkheid voor het bouwkundig toezicht en de financiele afhandeling langzaam maar zeker weggehaald bij het architectenbureau. Het lijkt goed dat architecten en constructeurs gezamenlijk [BNA plus ONRI?] de sector nieuwe en afdoende mogelijkheden gaan bieden voor verantwoorde vormen van onafhankelijk toezicht op de bouwplaats.
Intussen hebben we vooral te doen met Vera Yanovshtchinsky uit Den Haag [VYA], de ontwerpend architect van dit Bos en Lommercomplex; je zal zo'n opdrachtgever [Hillen en Roosen samen met toen nog Multi Vastgoed] hebben...
[Het volledige onderzoeksrapport is te downloaden op de kortgeleden ingerichte website herstelbosenlommer.nl.] - 19 september 2006 - BOX 1.208/Telegraaf/Volkskrant

* Op naar een Nationaal Historisch Museum

Het was een opvallend nieuwsbericht: het kabinet besloot afgelopen week op advies van minister van Onderwijs Maria van der Hoeven tot de instelling van een Nationaal Historisch Museum met als vestigingsplaats Den Haag. De Tweede Kamer had zich al eerder in meerderheid uitgesproken voor een dergelijk museum. Voor ons vak was het interessant om in het persbericht te lezen dat architectuur er kennelijk toch wel toe doet in de kringen van 'boven ons gestelden': "[...] Een interactief museum, gehuisvest in een nieuw, spectaculair gebouw, ontworpen door een toonaangevende architect. [...]"

In de berichtgeving werd verder verwezen naar voorbeelden in het omliggende buitenland, zoals het Haus der Geschichte in Bonn, het Deutsches Historisches Museum [met uitbreiding van I.M.Pei, zie foto's hierboven] in Berlijn en het Musee d'Histoire Contemporaine dat is gehuisvest in het Parijse Hotel Nationale des Invalides [zie foto onder].

Dat beide voorbeelden in de hoofdstad van het betreffende land gevestigd zijn, leidde ook hier weer direct tot de locatiediscussie; de Amsterdamse VVD-fractie vindt natuurlijk dat het museum niet in de hofstad, maar in de hoofdstad thuishoort... Eerder werd ook nog Paleis Soestdijk genoemd als geschikte vestigingsplaats.
[Wat er precies in het museum te zien zal zijn wordt mede bepaald aan de hand van het advies dat binnenkort door voorzitter Frits van Oostrom van de adviescommissie 'Canon van Nederland' zal worden gepresenteerd. Zie ook de websites van de Canon van Nederland en het Nationaal Museum.] - 14 september 2006 - BOX 1.207/regering.nl

* Democratische keuze nieuwe stadhuis Gouda

De gemeente Gouda is samen met NS Vastgoed al een tijdje bezig om een nieuw stadhuisplan binnen de spoorzone ontwikkeling 'Nexity' voor te bereiden. Na 5 schetsontwerpen van de architecten Van den Oever Zaaijer en Partners, Rudy Uytenhaak, de Jong Gortemaker Algra, Soeters van Eldonk Ponec en Claus en Kaan, heeft de selectiecommissie de laatste twee [zie foto's direct hieronder - links het plan van Kees Kaan, rechts dat van Jos van Eldonk] gekozen om in de laatste ronde voor te leggen aan de plaatselijke bevolking.

De inwoners van Gouda kunnen dus feitelijk bepalen welke architect het 'Huis van de Stad' uiteindelijk mag gaan maken. Daartoe kunnen zij vanaf 18 september ieder één stem uitbrengen en op 28 september zal - onder supervisie van een notaris - het plan met de meeste stemmen voor uitvoering worden voorgedragen.

We zijn uiteraard benieuwd hoe beide architecten erin zullen slagen om de publieke opinie te beinvloeden en of ze nog innovatieve methoden bedenken om het aantal stemmen voor hun plan op te voeren. Op de website van Claus en Kaan was in ieder geval al meer informatie over het ontwerp te vinden [zie foto's hierboven]; bij Soeters c.s. zochten we daar vandaag nog tevergeefs naar... [naschrift red.: ook het ontwerp van Jos van Eldonk is daar nu uitgebreid van extra beeld en tekst voorzien!].
[Zie ook de extra informatie over het stadhuisproject op de websites van de gemeente Gouda en van NS Vastgoed.] - 12 september 2006 - BOX 1.206/CoBouw

* Weer 'strooigoed' museum van Herzog de Meuron

Deze zomer werd in Londen de uitbreiding van de Tate Modern gepresenteerd. Huisarchitect Herzog de Meuron toonde een vrij gevormd en gestapeld volume van glazen containers dat met 23.000 m2 extra expositieruimte de jaarlijkse 4 miljoen bezoekers [meer dan twee keer zoveel als ooit gepland] ten dienste zal staan [zie foto's geheel onder].

In de nieuwsberichten van het Duitse BauNetz verschenen gisteren de eerste beelden van een nieuw museum van het Zwitserse architectenbureau, ditmaal in de Verenigde Staten [zie impressie boven en geheel boven]. Het betreft het plan voor de uitbreiding van het Parrish Art Museum in de staat New York, bekend om zijn collectie Amerikaanse impressionisten zoals Jackson Pollock, William Merrit Chase en Willem de Kooning. Het is interessant om te zien dat ook dit museumplan als schijnbaar willekeurig strooigoed is vormgegeven. Dit keer niet gestapeld, maar horizontaal in het landschap verspreid. De vele paviljoens worden allen voorzien van dakvensters met noorderlicht en via een netwerk van binnenhoven en kleine raakvlakken met elkaar verbonden. De uitbreiding van ongeveer 6.500 m2 gaat in 2009 open voor het publiek.

[Zie ook de eigen websites van het Parrish Art Museum in NY en de Tate Gallery in Londen.] - 08 september 2006 - BOX 1.205/BauNetz

* Interessant programma van jubilerend ArchiNed

Net als ArchitectenWerk bestaat 'ArchiNed - de architectuursite van Nederland', opgericht door Piet Vollaard, Robert Winkel, Peter de Winter en Hans Oldewarris, dit najaar 10 jaar. Het ArchiNed nieuws begon echter direct vanaf de start in september 1996 [met een eerste bericht over de opening van de Erasmusbrug], terwijl wij in de BOX pas een jaar later ons eerste bericht produceerden. ArchiNed laat - in samenwerking met het Nederlands Architectuur instituut [NAi] - dat jubileum niet onopgemerkt voorbijgaan en organiseert in de komende maanden onder de titel 'ArchiNed@NAi' een aantal interessante bijeenkomsten in Rotterdam:
- 'Het Publieke Domein 2.0' over de rol van fysieke en virtuele gemeenschappen op donderdag 21 september, - 'Ontwerpen 2.0' over de interactieve mogelijkheden van internet bij het architectonisch ontwerp op donderdag 5 oktober en - 'Publiceren 2.0' over de publicitaire kant van websites voor architectenbureaus. Aan dat laatste onderwerp koppelt ArchiNed tevens een nieuwe prijs - genaamd de 'Freddies' - voor de beste architecten website. Daarnaast verschijnt er eind dit jaar een jubileumboek met onder meer een representatief overzicht uit alle nieuwsberichten van de afgelopen tien jaar.
Wij feliciteren het team van ArchiNed uiteraard van harte met alle bereikte resultaten en wensen hen nog een lang en vruchtbaar bestaan toe!
[De avonden vinden plaats in het auditorium van het NAi en beginnen telkens om 18.30 uur. Het volledige programma met de deelnemede inleiders is te vinden op de website van het NAi.] - 05 september 2006 - BOX 1.204/ArchiNed

Berichten uit de voorgaande maanden in het

* Archief-overzicht.