Duivesteijn

Is het niet vreemd dat juist Carel Weeber, de architect van de Zwarte Madonna in Den Haag, pleit voor een liberalisering van de woningbouw? Dit strenge gebouw vol sociale woningen is het tegendeel van geliberaliseerde woningbouw. En is het niet nog vreemder dat juist Carel Weeber, de architect die in 1994 nog zei dat leken architectuur niet konden beoordelen omdat ze er geen verstand van hadden, nu deze leken hun eigen woningen wil laten maken?

"Ja, ik ben natuurlijk de ergste staatsarchitect die er is. Ik ben de laatste architect die de sociale woningbouw in zijn fundamentele bedoeling heeft vormgegeven. De Zwarte Madonna is een vangnet voor mensen die geen woning kunnen vinden en betalen en zo ziet het gebouw er ook uit: een huurkazerne. Maar ik probeer los te komen van de staatsarchitectuur door erover na te denken. Honderd jaar staatsarchitectuur heeft gezorgd voor een staatsesthetiek. Het Nieuwe Bouwen van Mies van der Rohe en al die anderen is altijd verbonden geweest met de overheid: het eerst werd deze stijl gepropageerd door Duitse sociaal-democratische stadsbesturen, na de oorlog werd dit overgenomen door overheden in heel Europa."

Oisterwijk-meubelen
"Maar de staatssmaak is niet de smaak van het publiek. Daar bestaat een grote kloof tussen. Wie in al de door staatsarchitecten ontworpen woningen naar binnen kijkt, ziet ze vol eikenhouten Oisterwijk-meubelen staan. Alleen bij architecten en andere ingewijden vloekt het exterieur niet met het interieur: zij hebben keurig meubelen van Le Corbusier en Rietveld in hun huizen gezet."

"Van staatsarchitectuur hebben leken nog steeds geen verstand. Maar als ze hun woningen volgens hun eigen wensen mogen bouwen, krijgen ze natuurlijk vanzelf verstand van hun eigen architectuur, net zo als ze nu ook verstand hebben van klussen."

Is het ook niet raar dat u als voorzitter van de Bond van Nederlandse Architecten pleit voor een soort woningbouw die architecten overbodig maakt?

"Als voorzitter van de BNA ben ik er om het vak verder te helpen, niet om architecten de hand boven het hoofd te houden. Toen de auto kwam, hebben we de koetsier ook niet kunstmatig in stand gehouden. In mijn plan voor geliberaliseerde woningbonw krijgt de architect een andere taak: hij wordt industrieel ontwerper. Hij moet mooie, zorgvuldige ontwerpen maken voor de huizen en ervoor zorgen dat al die delen in al hun variaties feilloos op elkaar passen. Daar is natuurlijk wel een ander soort opleiding voor nodig. Hier in Delft worden nog steeds staatsarchitecten opgeleid. De studenten worden hier nog steeds doodgegooid met het Nieuwe Bouwen uit de jaren twintig en dertig - dat zal pas veranderen als de de huidige generatie docenten met pensioen is gagaan."

Denkt u dat uw plan enige kans van slagen heeft?

"Vandaag heb ik toevallig van de projectontwikkelaar te horen gekregen dat hij mij het plan voor vrijstaande huizen verder wil laten uitwerken. Maar meestal voel ik me als de spookrijder die op zijn autoradio hoort dat er op zijn weg een spookrijder is gesignaleerd en denkt: "Een spookrijder? Ik zie er wel duizend!"

"Eigenlijk pleit ik voor iets dat overal in de wereld heel gewoon is. In Belgie, Duitsland, Frankrijk, Scandinavie, Amerika, zelfs in Japan dat nog veel voller is dan Nederland - overal is het vrijstaande huis de normale woonvorm. Ook in Nederland bestaat er overigens een tendens tot gespreid bouwen: sinds de stadsmuren in de achttiende eeuw zijn geslecht kennen de achtereenvolgende stadsuitbreidingen een steeds lagere dichtheid. Het zet zich zelfs door in de Vinex-wijken: men streeft naar een dichtheid van 40 woningen per hectare, maar die zal zelden worden gehaald."

"Geliberaliseerde woningbouw sluit ook aan op een Nederlandse traditie die voor de Woningwet bestond. Neem bijvoorbeeld de Amsterdamse grachten: bij de bebouwing hiervan beperkte het stadsbestuur zich tot de uitgifte van kavels. Of neem de Zaanse Schans bij Zaamdam: deze houten huisjes laten zien dat het vrijstaande woonhuis eens heel gewoon was in Nederland. "Mijn pleidooi gaat in tegen alle belangen. De geliberaliseerde woningbouw is niet in het belang van de architect die gebouwen wil ontwerpen. Ook projectontwikkelaars en woningbouw verenigingen zien er weinig in: zij willen rijtjeshuizen blijven aanbieden. En het is ook niet in het belang van bestuurders, want de rol van de staat wordt minder belangrijk: ze krijgen minder te besturen als ze alleen maar 25 kavels per hectare hoeven uit te geven. Er is een radicale mentale salto mortale nodig bij alle belanghebbenden."

Top pagina