* De stad als achtergrond op televisie

Wij kijken graag naar programma's die op de vaderlandse televisie de achtergronden van het nieuws belichten. Zoals in 'Een Vandaag', 'Nova' en 'Pauw en Witteman'. Het laatste programma kent het format van de late-night talkshow dat zijn oorsprong kent in de Verenigde Staten. Beroemdheden als David Letterman en Jay Leno verschijnen daar bijna iedere avond voor vele miljoenen kijkers [zie foto's hieronder].





Nu gaat het ons vandaag niet om de inhoud van de genoemde programma's, maar vooral om de gebruikte achtergronden of decorbeelden. Het blijken telkens beelden van de stad, liefst genomen op een moment gedurende de vroege avond, met vaker een ondergaande zon als stemmige kleurzweem... Jay Leno gebruikt zo te zien een actuele en echte foto van New York, maar David Letterman gebruikt een stadsbeeld dat volgens ons is samengesteld uit werkelijke en fantasiebeelden, vooral met verschillende hangbruggen als onderwerp [zie beeld hieronder].



De Nederlandse talkshows borduren graag door op dat stadsdecor. Zo kent Pauw en Witteman op de website [en in het tv-decor via een geschakelde serie flatscreens] een overzichtsfoto van Amsterdam als achtergrond; we denken zelfs in het beeld het Apollohouse - de voormalige Sociale Verzekeringsbank van architect Roosenburg - in Amsterdam Zuid te herkennen.





De bovenstaande inleiding is slechts bedoeld om u attent te maken op het verschrikkelijke stadsdecor dat het ochtendprogramma 'Goedemorgen Nederland' sinds deze zomer gebruikt... Op de website hebben ze nog een 'klassieke' stadsfoto, maar in het eigenlijke beeld achter de presentator domineert een geschilderd [?] beeld van de stad.





Geen beeld van onze hoofdstad, zelfs geen gelikt fantasiebeeld van een onbekende stad, maar een achtergrond die is samengesteld uit de meest onbenullige en Oost-Europees aandoende wangedrochten. Kijkt u even met ons mee?



We zien links naast gastheer Sven Kockelman een trapsgewijs kleiner wordende witte wolkenkrabber - uit Roemenie? - en in het midden een combinatie van drie van de slechtste vijftigerjaren hoogbouwsels. Het gebouw rechts in beeld is zelfs geheel lachwekkend; een toren die zich op merkwaardige wijze splitst waarna de twee smallere delen worden beeindigd met glazen [?] topjes die doen denken aan de drukknop van een ballpoint of het gummetje aan het einde van een potlood...
Een 'wake-up-call' aan de makers: dat moet binnen het vaderlandse televisielandschap toch beter en professioneler kunnen?

- 25 november 2009 - BOX 1.483


* Inzendingen genomineerden AvhJ 2009 nu online

De tien genomineerde inzendingen voor de Architect van het Jaar Prijs 2009 staan sinds dit weekeinde online. Per inzending vindt u een pagina met introductie van het bureau en de naamgevende partners, vervolgens twee pagina's met zelfgekozen thema's die worden toegelicht aan de hand van recent gerealiseerd werk en tenslotte een pagina waar de architectenbureaus hun visie geven op de crisis en spreken over de mogelijke oplossingen die ze daarvoor hebben gevonden.



De tien genomineerden zijn in de categorie Large: Faro, KCAP, RAU [zie foto] en SeARCH; in de categorie Medium: BIQ, Kempe Thill, Moriko Kira, Onix en Paul de Ruiter; in de categorie Small: Kingma Roorda. Vanuit de startpagina met de genomineerden [op de website van de Architect van het Jaar] kunt u de inzendingen bereiken via het menu rechtsboven aan de pagina.

[Aanstaande woensdag zal de jury de tien genomineerden ontmoeten. Op zaterdagmiddag 19 december is de prijsuitreiking in het NAi in Rotterdam. U kunt zich hier al per mail aanmelden voor die bijeenkomst.] - 17 november 2009 - BOX 1.482/AvhJ


* Een kleine herinnering aan Joop Doorman (1928-2009)

Vorige week het droeve bericht dat hoogleraar en wetenschapsfilosoof Joop Doorman op 80-jarige leeftijd is overleden. Ik leerde hem kennen als de zeer ervaren debatleider tijdens de avondsessies op de faculteit Bouwkunde van de TU Delft, zoals bij de beroemde lezingencyclus 'The Invisible in Architecture' van Ole Bouman en Roemer van Toorn eind jaren tachtig van de vorige eeuw. Als jong architect voelde ik daar elke keer wel punten voor discussie opborrelen, maar ik durfde temidden van een zaal met vele honderden toehoorders absoluut niet naar een microfoon te lopen om aan het debat deel te nemen... Tot die ene avond; na twee biertjes in de pauze trok ik de stoute schoenen aan, pakte trillend de microfoon en las mijn kritische vraag voor vanaf een briefje. Doorman reageeerde direct en snedig, maar ik moest alweer gaan zitten, want had niet eens verstaan wat hij zei, laat staan wat hij beweerde. Ik was al blij dat ik mijn vraag er zonder haperen uit had kunnen krijgen en trilde nog een kwartiertje na tot de hevigste hartkloppingen waren verdwenen...



Na dat eerste begin bij Doorman gingen verbale interventies me gelukkig steeds beter af. Hijzelve werd langzaamaan beroemd op de faculteit, mede door de promotie van de Socratische debatten die hij samen met Stylos en Wiek Röling voorbereidde en leidde. De bedoeling daarvan was dat twee opponenten aan de hand van stellingen met elkaar in debat gingen, maar door Doorman werden gevraagd om niet alleen fel en deskundig te opponeren, maar vervolgens stapsgewijs eveneens te bezien welke argumenten van de tegenpartij toch het overwegen waard waren; een uiterst leerzaam proces. Doorman was ook na zijn emeritaat nog zeer actief en speelde tot op hoge leeftijd die voorzittersrol. Rond de eeuwwisseling was ikzelf als docent een van de protagonisten onder zijn leiding in een debat met Fons Verheijen. Doorman was fysiek wat brozer geworden, maar als spreker en voorzitter nog immer zeer alert, humorvol en erudiet. Ik weet niet meer het exacte onderwerp; het zal wel over techniek en architectuur hebben gehandeld. Ik was daar in elk geval niet meer op van de zenuwen, want je wist: onder Doorman ben ik in vertrouwde handen.
/Kees van der Hoeven.

[Zie ook de pagina over Joop Doorman op Wikipedia of beluister het allereerste drie uur durende en prachtige marathon-interview dat Anton de Goede van de VPRO-radio in 1996 juist met hem maakte. Naschrift 14 november - Laatste vraag van Anton de Goede na drie uur radiogesprek: 'Wat is er eigenlijk van de uitgebreide stenenverzameling uit uw jeugd geworden?' Antwoord van Joop: 'Die is helaas bij een verhuizing ergens tussen het grind terechtgekomen...'] - 11 november 2009 - BOX 1.481


* Genomineerden Architect van het Jaar 2009 bekend

De jury van de Architect van het Jaar Prijs 2009, bestaande uit Andy van den Dobbelsteen (hoogleraar TU Delft), Harm Tilman (hoofdredacteur 'de Architect') en Rudy Uytenhaak (winnaar Architect van het Jaar Prijs 2008) - heeft uit de 21 inzendingen voor de prijs tien architectenbureaus genomineerd voor de tweede ronde. De genomineerden zijn:
In de categorie Large (bureaus vanaf 21 fte): Faro Architecten uit Lisserbroek en Zutphen, KCAP Architects & Planners uit Rotterdam en Zürich (CH), RAU uit Amsterdam en SeArch Architects uit Amsterdam. In de categorie Medium (bureaus van 6 tot en met 20 fte): BIQ Stadsontwerp uit Rotterdam, Atelier Kempe Thill uit Rotterdam, Moriko Kira architect uit Amsterdam, Onix Architecten uit Groningen en Architectenbureau Paul de Ruiter uit Amsterdam. In de categorie Small (bureaus tot en met 5 fte): Kingma Roorda Architecten uit Rotterdam.



Aan de inzenders werd gevraagd om - naast een korte bureaupresentatie - hun visie te geven op een tweetal zelf gekozen thema's en die visie te illustreren aan de hand van enkele gerealiseerde projecten. Tenlotte vroeg de jury om te beschrijven wat de inzenders hebben geleerd van de (gevolgen van de) crisis, hoe ze daar vervolgens in hun werk, bureaustrategie en/of personeelsbeleid mee zijn omgegaan en welke mogelijke oplossingen ze daarvoor hebben kunnen vinden.

[De foto toont woningen in Zierikzee van de hand van Kingma Roorda Architecten. De jury zal op nog in de maand november de tien genomineerden ontvangen voor een vraag- en antwoordronde; de prijsuitreiking is half december gepland. De winnende 'Architect van het Jaar' 2009 ontvangt naast de eer tevens een geldprijs van 5.000,- Euro, ter beschikking gesteld door Alcoa Architectuursystemen uit Harderwijk. Zie ook het recente weblog van jurylid Harm Tilman.] - 06 november 2009 - BOX 1.480/AvhJ


* 2e Architectuur 2.0 bleef beperkt tot schouwtoneel

We hadden ons er weer zeer op verheugd om afgelopen vrijdag aan te zitten bij het tweede Architectuur 2.0 congres in de Rotterdamse Doelen. Het was initiator en architect Victor Veldhuizen van Zanten wederom gelukt om - twee jaar na de goed bezochte eerste aflevering - in samenwerking met het NAi een interessante cast uit de vaderlandse architectuurtop samen te stellen. Ditmaal met ruim 700 deelnemers die in de Willem Burgerzaal allereerst konden luisteren naar dagvoorzitter en moderator Ole Bouman. Geheel in lijn met de recent door hem georganiseerde manifestatie 'Maak ons land' [het boek daarover met als titel 'Architecture of Consequence' was net klaar] hield hij de inzet van het debat zo breed mogelijk, mede aan de hand van zeven trefwoorden rond de grote wereldproblemen zoals daar zijn: voedsel, gezondheid, energie, tijd, ruimte, sociale cohesie en waardecreatie...



Aansluitend een inleiding van Hans Andersson over die problematiek, maar dan meer toegespitst op de consequenties voor een stad als Rotterdam. Achtereenvolgens kwamen in zijn praatje onder meer de crisis, de slechtheid van de mens ['slechts op zoek naar de verwerving van katastmatisch geluk'] en de mogelijke oplossingen - vooral goed gevuld met citaten van anderen - aan de orde. Tenslotte bepleitte hij betere voorwaarden voor architectuur en architecten, met name voor de generatie 3.0.
Drie [Mastenbroek, Claus en Lacaton] van de zeven keynote speakers bleken helaas geveld door de griep en daarom volgde als eerste architect Michiel Cohen - hij viel als oudere volgens eigen zeggen al buiten de grieprisico's. Hij hield een pleidooi voor het architecturale vakmanschap en hekelde daarbij de nieuwe wet op de Architectentitel. Met de verplichte beroepservaringsperiode worden de onvolkomen opleidingen zijns inziens dus min of meer beloond voor hun actuele onvermogen... Hij ergerde zich aan de 'om zich heenslaande architecten' die slechts in staat waren tot 'optische agressie' of het blind 'aanhollen' achter het thema duurzaamheid.



Met stellingen als 'Architectuur is helder ordenen', 'Architect is een beroep' en 'Architectuur is technology-driven, zelfs als we dat liever niet zo zien' kwam hij weer terug bij de eenvoudige, goed ontworpen en mooi gemaakte projecten waar het mede door hem opgerichte bureau Cepezed zo bekend mee werd. Wellicht om niet direct in de hoek van de tegenstanders van de traditie te worden gezet, eindigde hij met het verrassende voorbeeld van een Palladiaanse schuur op Cyprus.
De pas de dag ervoor gevraagde invaller Thomas Rau hield vervolgens een uiterst professioneel opgebouwd pleidooi voor een andere wereld en een andere houding in het vak. Als bekend voorstander van duurzame oplossingen, pleitte hij voor het afschaffen van alle lijstjes en rekenmethoden op dat gebied. Wat hem betreft was er slechts een grondstoffenprobleem [en dus geen energieprobleem] en is het vooral nodig om het proces anders te organiseren en met een andere positie van de architect. 'Een arts wordt betaald voor het aantal zieke patienten in zijn praktijk; dat zou juist een betaling moeten worden naar rato van het aantal gezonde patienten...' Zo stelde Rau voor om geen honorarium meer te rekenen, maar betaald te worden uit de financiele besparingen die hij als architect had weten te realiseren.



Aan de hand van veel voorbeelden uit zijn eigen - hier en daar nogal flamboyant vormgegeven - werk liet hij zien te studeren op nieuwe oplossingen, zoals beton zonder stalen wapening [kon dan 60% dunner zijn], zonwering die van beneden naar boven beweegt en energiestromen in gebouwen die 'de mens kunnen volgen' in plaats van altijd aan te staan.
Als laatste spreker voor de lunch de begin dit jaar vanuit een faillissement doorgestarte Erick van Egeraat. We hadden hem al een tijdje niet meer in levenden lijve gezien; toch een ietsjepietsie zwaarder geworden maar vooral opnieuw en trendy gecoiffeerd... Hij had niet voor een overzicht van nieuw werk gekozen, maar greep de gelegenheid aan om de gemeente Rotterdam te vertellen dat ze geen échte stad zijn.



Aan de hand van trefwoorden als tijdsgewricht, context, dichtheid, differentiatie, dynamiek en ambitie liet hij zien dat de meeste pogingen om er in deze stad wat van te maken mislukten of verzandden in gepraat en gezwartepiet. De schuldigen, zoals ontwikkelaar ING, moesten maar eens voor een tijdje van nieuwe projecten worden uitgesloten. Lukte het niet om de stad in het groot aan te pakken, vond van Egeraat, dan moest het maar met kleine inventieve stapjes, maar zelfs dat behoorde wat hem betreft actueel niet meer tot de mogelijkheden. Tussendoor zagen we natuurlijk nog wel een paar recente en vooral volumineuze projecten voor verschillende wereldsteden van zijn eigen hand, maar ook een nieuw project kleinere woningen in Apeldoorn, dat bij hem leidde tot de ontboezeming: 'Ik hou d'r ook mee op!' - met ontwerpen van woningbouw in Nederland dan...
Kortom, we misten bij hem juist de positieve kracht van architectuur, maar dat konden we helaas niet kwijt in het debat, want er was vooraf gemeld dat de zaal in verband met het overvolle programma geen spreektijd zou krijgen. Debatteren deden we dan ook in onze 'eigen' tijd tijdens de lunch, niet nadat we nog een kwartiertje via de satelliet naar Wubbo Ockels hadden moeten luisteren, die in Australie zat vanwege de jaarlijkse zonneautoraces...



Na de lunch eerst Mariet Schoenmakers, die haar baas Peter Noordanus moest vervangen omdat die iets onduidelijks, c.q. belangrijks moest doen in het kader van de fusie tussen AM en BAM Vastgoed. Ze draagt het opdrachtgevers hart op de goede plaats, maar hield een overvolle lezing waarvan maar twee flarden bij ons bleven hangen: 'Breng jezelf in een culturele sfeer', naar aanleiding van een geslaagd bezoek aan het Neues Museum in Berlijn van David Chipperfield en 'In de woningbouw heeft vernieuwing altijd te maken met een andere verkaveling'.
Vervolgens kon het echte werk beginnen met Adriaan Geuze van West 8. Hij was een van de weinige sprekers die zijn bijdrage intensief had voorbereid en hij bouwde zijn verhaal dan ook knap en gelaagd op. Een inleiding met een filosofische visie op de architect als visionair, als moralist, architectuur als engagement en misschien zelfs wel - in de Reviaanse zin - architectuur als troost; een titel als 'De fundamentele eenzaamheid van de architect' had voor dit eerste gedeelte zeker niet misstaan [tijdens het uitspreken van voornoemde woorden draaide hij op de achtergrond trouwens beelden van activisten en weldoeners als Brigitte Bardot, Bono en Brad Pitt]... Maar Geuze kwam weer snel bij het alledaagse, door de opmerking dat het bij architecten uiteindelijk gaat om het realiseren van een oeuvre, met vaak niet meer dan 4 tot 5 gebouwen die beklijven, en dan ben je nog spekkoper ook.



Hij schetste vervolgens in grote stappen een beeld van zijn eigen oeuvre, in studie en beginjaren nog gedomineerd door de geitewollensokken mentaliteit, het door hemzelve oogsten van slowfood bij maanlicht, kortom hij had de duurzaamheidsrage al wel meegemaakt en dus 'gehad'. Zijn eigen actie-initiatieven - 1 miljoen Vinex-woningen onder de arcade van het NAi, de enorme opblaasbare koe ter redding van het Groene Hart - hadden meestal nergens toe geleid, en hij had tot nu eigenlijk maar één tastbare bijdrage aan het vak geleverd: het ontwerp van een wegklapbare stalen autobarriere in het plaveisel van een marktplein [die door Verwo Beton inmiddels over de gehele wereld wordt uitgevent].
Het tweede deel van zijn lezing besteedde hij in zijn geheel aan één project, de ontwikkeling van het waterfront in de Canadese stad Toronto. Op zoek naar de 'echte' Canadees kwam hij terecht bij joggen, fietsen en kanovaren en de tastbare oplossingen die hij daarvoor had ontworpen waren indrukwekkend. Golvende houten boardwalks en steigers, en met steun van de slimme burgemeester een - eerst als kunstwerk gepresenteerde - halvering van een autosnelweg tot wandel- en fietsroute in de stad. Tot slot sloot hij weer aan bij de inzet van Ole door te pleiten voor meer inzet in de ontwikkeling van het Hollandse landschap, het maken van een échte metropool, het werken aan duurzame landbouw en het oplossen van het mobiliteitsprobleem in ons goede vaderland.



Ook Kees Christiaanse deed een professionele duit in het zakje met een goed opgebouwd verhaal over de 'open city'-gedachte. Enigszins vermoeid door de vele optredens - 'Ik praat al een maand aaneen' - vanwege zijn curatorschap van de recente Biennale, liet hij aan de hand van eigen projecten in heel Europa goed zien hoe je op strategische wijze stedelijk-ruimtelijke verbeteringen kunt aanbrengen in bestaande probleemsituaties. Van de pakhuizen aan de IJ-oevers, via de campus van de ETH in Zurich, het hergebruik van het nieuwe Olympisch dorp in Londen tot en met de Russische stad Perm, alwaar het hem gelukt was om de rode en groene contouren uit de in ons land mislukte Vijfde Nota van Pronk door te voeren. Tenslotte pleitte hij voor intelligente combinaties van 'bottom-up' en 'top-down' methoden voor het bereiken van tastbare resultaten in de stadsontwikkeling.



De buitenlandse architect Patrick Vassal verving zijn aangekondigde bureaupartner Anne Lacaton en toonde hun verrassende architectuuraanpak. Die bestaat eruit om met hetzelfde budget minimaal twee keer zoveel ruimte te bieden aan opdrachtgevers en gebruikers. Dan wel met zeer eenvoudige middelen zoals prefab-beton en materialen uit de kassenbouw. Zo lukte het hun om het programma voor de architectuurfaculteit van Nantes van 8.000 m2 op te rekken tot een gebouw met 5.000 m2 extra vloeroppervlak, met verdiepingen van dubbele hoogte waar nog extra vloeren inpasten, tot en met beloopbare daken die 8.000 m2 terras opleverden. Ze werden eerder bekend door hun vergelijkbaar slimme interventies in het Palais de Tokyo in Parijs.



Na zoveel aaneengesloten inhoudelijk geweld zonder koffie- of theepauzes snakten we naar de aangekondigde netwerkborrel, maar we moesten nog luisteren naar een veel te lange terugblik op de dag door voormalig rijksbouwmeester Jo Coenen. Voornamelijk onnodige herhaling, behalve misschien zijn interessante observatie dat de inzet van de dag door Ole Bouman bijna letterlijk terug te vinden was in de inhoudsopgave van het boek 'Naar een rechtvaardiger internationale Orde' van Jan Tinbergen uit 1966... Volgde ook nog een klein debatje met de sprekers voordat we werden losgelaten in de foyers.
Het was in retrospectief een mooie, volle architectuurdag, die ook in een volgende aflevering beslist door alle vakgenoten moet worden bezocht. Maar dan wel met participatie van de toehoorders! Het actuele gebrek daaraan ontlokte enkele jonge collega's de ontboezeming: 'Bij het slotgesprek dachten we nog aan een interventie vanuit de zaal; iets met een schoen of zo...'
[De lezingen werden afgewisseld met korte statements van jonge architecten en Archiprix-winnaars. Vooral Gijs Raggers, winnaar van de prijsvraag Building for Bouwkunde en Anne Seghers maakten indruk. Zie ook het eerdere BOX-bericht over het eerste Architectuur 2.0 congres in 2007.] - 02 november 2009 - BOX 1.479



Berichten uit de voorgaande maanden in het

* Archief-overzicht.



*

© 1997-2009. Copyright ArchitectenWerk.