Voor de vijfde maal bracht de prijsuitreiking van de Architect van het Jaar Prijs de premiere van een korte film, gemaakt door JustredMedia in opdracht van ArchitectenWerk. Vanwege de gecombineerde uitreiking met de Jonge Architecten Prijs vroeg regisseur Jim van der Hoeven ditmaal aan de 'ouderen'- naast hun reactie op de crisis - ook tips aan de jongere collega's en vroeg ze ook hoe ze zelf nou eigenlijk waren begonnen...
Die vragen sloten aan bij datgene waar de jury van de Architect van het Jaar dit seizoen naar zocht: "[...] De jury heeft in de gesprekken gezocht naar het fragiele evenwicht in de huidige praktijk tussen de hoge eisen aan vakbekwaamheid van de architectenbureaus en daarnaast de zoektocht zich aan te passen aan de veranderende marktomstandigheden. In Nederland is er sprake van een opmerkelijk en betreurenswaardig verlies aan deskundigheid en capaciteit als gevolg van de voortdurende recessie in de bouw; de kernvraag daarbij is hoe als architectenbureau het hoofd boven water te houden. Andere business-modellen zijn daarin net zo belangrijk als het bijzondere vermogen om met kleinere budgeten, en hogere eisen van gebruikers toch tot een goede oplossing te komen. Kwaliteit en aanpassingsvermogen, daar gaat het dus om en de acht architectenbureaus hebben in hun presentaties die eigen keuzes duidelijk kunnen maken."
De goed bezochte bijeenkomst in het Materia Inspiration Centre op IJburg in Amsterdam kende verder een kort debat tussen winnaars van de 3e ronde van de Jonge Architecten Prijs [zie ook www.jongearchitectenprijs.nl] en de categoriewinnaars van de Architect van het Jaar Prijs 2012: ZUS uit Rotterdam en Cepezed uit Delft. De uiteindelijke titel, vergezeld van een geldprijs van € 5.000 ging naar Concrete Amsterdam. De jury schrijft daarover: "[...] De toekomst van het vak in brede zin ligt misschien wel meer in het aangaan van bredere allianties, ook buiten de bouw en de architectuur. Door een totaalconcept te bieden, waarin architectuur, interieur, marketing, imagebuilding en uitvoering op een unieke manier hand in hand gaan, zónder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit en de esthetiek van de architectuur. Een aanpak die tegelijkertijd aantoonbaar nieuwe markten aanboort en zo nieuwe kansen biedt. De jury kent daarom de overall-prijs, de 'Architect van het Jaar Prijs' editie 2012 van
harte toe aan Concrete uit Amsterdam."
[De film werd gemaakt door regisseur Jim van der Hoeven, producent Lilly Op 't Rood, camera Michael Ballak en montage Arnoud van der Kleij. Zie voor nadere informatie ook www.architectvanhetjaar.nl. ] - 17 december 2012 - BOX 1.632
Vandaag het interessante persbericht dat architect en hoogleraar Dick van Gameren zijn tot nu zelfstandige ontwerpactiviteiten voortzet als partner bij Mecanoo. Het bureau waar hij samen met Bjarne Mastenbroek tussen 1988 en 1991 zijn architectenloopbaan begon. Tijdens die periode werkten ze tevens samen aan Europan 2, die ze in ons land wonnen met een bijzonder woningbouwproject in Nijmegen - met de auto's op het dak - dat uiteindelijk in 1997 werd opgeleverd. In die jaren waren Van Gameren en Mastenbroek al overgestapt naar de Architectengroep in Amsterdam, waar ze van 1993 tot 2002 samenwerkten tot het vertrek van Mastenbroek naar SeArch. Dick bleef nog twee jaar binnen de Architectengroep actief, totdat ook daar het solo-virus de overhand kreeg en de groep formeel uit elkaar viel.
Acht jaar lang werkte hij in zijn eigen praktijk samen met een bescheiden groep medewerkers en verdeelde zijn tijd over het ontwerpen en zijn hoogleraarschap woningbouw aan de TU Delft vanaf 2006. Nog begin dit jaar won Van Gameren de BNA Gebouw van het Jaar Prijs met de succesvolle renovatie van een villa in Naarden.
Nu stapt hij dan toch weer in een grotere samenwerking met Francine Houben en haar inmiddels vier partners onder de vleugels van het Delftse Mecanoo. Nog kort geleden voorgedragen voor de longlist van de Architect van het Jaar Prijs 2012 met als motivatie van de inzender: "[...] Het is opvallend dat in de afgelopen jaren - en vooral in 2012 - een
indrukwekkende serie opdrachten is verworven. Van onderwijsgebouwen in Moskou, via cultuurgebouwen in Taiwan en China tot en met centrumprojecten in Manchester UK en Boston USA. En hun 'grootste bibliotheek van Europa' wordt binnenkort opgeleverd in
Birmingham UK. Tenslotte werd Mecanoo in eigen land geselecteerd voor meerdere grote
PPS-projecten, met Eurojust in Den Haag als eerste winnende resultaat." De BOX wenst Van Gameren en Mecanoo vanzelfsprekend veel en waardevol werk toe!
[Zie ook het eerdere BOX bericht 1.610 over het winnnende Gebouw van het Jaar 2012. Op de foto's van boven naar beneden: Van Gameren en Mastenbroek ten tijde van Europan 2, winnend plan Europan gebouwd, BNA-voorzitter Willem Hein Schenk overhandigt Gebouw van het Jaar Prijs, Prijswinnende Villa 4.0 te Naarden.] - 28 november 2012 - BOX 1.631
Gistermiddag was De BOX aanwezig bij de feestelijke presentatie van de nieuwe roman Euforie van de hand van de Haagse auteur Christiaan Weijts. We waren bijeen in de prachtige boekhandel Selexyz Verwijs - in 2005 verbouwd en ingericht door Merkx en Girod - in de Haagse Passage. Het officiele gedeelte van de bijeenkomst werd geopend door de directeur van de boekhandel, die vertelde dat dit in het huidige gebouw de laatste boekpresentatie zou zijn... Verwijs gaat binnenkort samen met - en verhuist naar het pand van - de Slegte in de Spuistraat. Aansluitend kwam Weijts zelf aan het woord en hij begon met bedankjes, onder meer aan zijn uitgever en aan het NIAS in Wassenaar alwaar hij gedurende een half jaar ongestoord aan deze roman had kunnen schrijven. Vervolgens introduceerde hij architect Peter Drijver van Scala Architecten, die het eerste exemplaar van het boek in ontvangst zou nemen. Ze hadden samen een middag in de stad doorgebracht, onder meer om de exacte maten van het toekomstige Spuiforum met linten en ballonnen in de openbare ruimte aan te geven. En telkens als Peter met zijn paraplu onderweg zijn eigen werk aanwees, viel het Christiaan op dat die projecten vrij onopvallend en bescheiden waren ingepast in de bestaande stad, een grote kwaliteit volgens hem.
Nadat hij Peter het eerste exemplaar van Euforie overhandigd had, hield deze zoals verwacht een gloedvol betoog over 'zijn' stad, over de prachtige openbare ruimte, over de Passage van architecten Van Wijk en Westra en natuurlijk over het onzalige plan voor het bestaande culturele hart, over het opgedrongen verstandshuwelijk tussen het Residentieorkest, het Conservatorium en het Nederlands Danstheater [wij moesten daarbij meteen denken aan eenzelfde fusiedwang rondom het NAi]. En hij deed tenslotte een oproep om voortaan niet met de gebouwen te beginnen maar te starten vanuit het programma.
Christiaan sloot de bijeenkomst af met een voorlezing uit het boek over de werking van dat specifieke licht op de Haagse architectuur: "[...] De dag dat hij Rambo opnieuw tegenkomt, begint met die idiote helderheid die februariluchten kunnen hebben, vooral dicht aan zee. Vermeer fietst over de langste laan van Nederland, die van Meerdervoort, op weg naar een tv-opname voor Zoeklicht, dat voor het eerst 'op locatie' wil draaien. Licht spoelt door de ontbijtkalme straten, glinstert in de lak van daklijstornamenten en scherpt de contouren waarin de vlakken opgloeien tegen de koelblauwe lucht. Het is werkelijk allemaal veelbelovend, vindt hij, en hij denkt vaag aan Weissenbruch, Mesdag. Haagse School.
Elders in Nederland was het kenmerkende licht - helder, dubbel gereflecteerd, eerst tegen water en daarna tegen wolken; en in die dampige atmosfeer die alles vriendelijk diffuus maakt - veranderd na het inpolderen van de Zuiderzee, die waanzinnige spiegel in het hart van het land, maar hier aan de Hollandse kust, waar de Noordzee de hemel beschijnt, is het licht nog intact. Het Haagse licht legt met meedogenloze helderheid elk detail bloot, maar dekt het meteen ook toe met een sluier van strooilicht. Pas bij zulk weer als vandaag komen de
straten tot hun recht. Den Haag is een stad van lange zichtlijnen waarin het suikerwerk van witgeschilderde erkers, daklijsten en ornamenten perspectivisch verdwijnt in gevelrijen van terracotta baksteen. Al die torentjes, erkers, balkons en dakruiters zijn gemaakt om Haags licht te vangen. Daarom heeft Vermeer boven in zijn weergang een reeks grote houten bogen bedacht, waarvan hij nu pas begrijpt dat ze glinsterend wit geschilderd moeten worden. Hoe kun je ooit iets voor deze stad ontwerpen zonder een diepgaande vertrouwdheid met en een intense verwondering over dit licht? [...]" De rest van de middag verliep ontspannen langs hapjes en drankjes en omdat we ditmaal met de trein waren gekomen liepen we weer terug naar het Centraal Station. Direct viel op dat de gehele route tussen centrum en station inmiddels is bestraat met in visgraat gelegde leverkleurige klinkers; met als gevolg een uiterst sombere sfeer. Waar waren de vertrouwde stoepranden en de afwisseling tussen rijbaan en trottoir gebleven en welke ontwerper was hier nu weer voor verantwoordelijk? Onderweg werden we nog vakkundig en vriendelijk aangesproken door een mooie dame vanuit een showroom voor luxe auto's. Tenminste dat dachten we, want het bleek een op de binnenzijde van de etalageruit levensgroot geprojecteerd, pratend hologram van het meisje te zijn, dat ons zelfs recht in de ogen kon blijven aankijken terwijl we voorbij liepen... Was het meisje virtueel, andere zaken bleken helaas spijkerhard: boekhandel Verwijs weg uit de Passage, architecten Merkx en Girod recent failliet en straks een peperdure cultuurkolos op het Spuiplein. Gelukkig hebben we ons gesigneerde exemplaar van Euforie stevig in de tas en kunnen we daaruit nog wat leren aan de hand van de bespiegelingen over ons architectenvak van hoofdpersoon Johannes Vermeer.
[Zie ook het eerdere BOX bericht 1.596 over een lezing die Christiaan Weijts in februari jongstleden gaf in het Rijnlands Architectuur Platform in Leiden.] - 16 november 2012 - BOX 1.630
In welke mate de crisis daarvoor verantwoordelijk is weten we niet, maar gisteren kwam er weer zo'n bureaubericht dat ons de wenkbrauwen deed fronsen... Broekbakema past zijn structuur aan en laat de dagelijkse leiding over aan een drietal directeuren. Met naast architecten Erik van Eck en Aldo Vos als derde partner de zakelijk directeur Roger Tan. Volgens het persbericht werd deze beslissing vooral ingegeven 'om snel te kunnen reageren op marktontwikkelingen'.
Een opvallend ander effect van de nieuwe structuur van Broekbakema is het vertrek van architect Siebolt Nieuwenhuis die 'per heden' voor zichzelf begint. En daar valt ons op dat er misschien meer aan de hand is. Want was het niet het jonge bureau SAAS architecten - de succesvolle intensieve samenwerking van Aldo Vos en Siebolt Nijenhuis - waarmee Broekbakema fuseerde en aldus zijn toekomstige bureauontwikkeling veilig stelde? En waarom zijn de adhesiekrachten tussen de ene helft en het nieuwe bureau groter gebleken dan de cohesie met de andere helft uit die oude samenwerking?
We weten het niet, maar kennelijk is het een trend dit jaar. Een zelfde scenario overkwam Architecten Van Mourik uit Den Haag, waar de oudere garde ook eerder samenging met een succesvol jong bureau in de personen van Klaas van der Moolen en Joost Glissenaar van het succesvolle BAR Architects. Ook daar werd die oude samenwerking verbroken; Klaas bleef bij Van Mourik als directeur en Joost stapte uit en begon een eigen praktijk.
Soms blijkt die vroegere samenwerking toch de tand des tijds te doorstaan, getuige het feit dat het 'oude' Blue Architects - Gianni Cito en Ludo Grooteman - na vijf jaar partnership bij Dok Architecten besloot weer te vertrekken naar hun nieuwe bureau Moke Architecten. Dat alles leek in goed overleg te zijn gegaan, iedereen bedankte iedereen, maar Dok zag wel in een klap hun zorgvuldig voorbereide en opgebouwde nieuwe toekomst vervliegen... Tot besluit nog het recente vertrek van Frits van Dongen bij de Architekten Cie. Voor de buitenwacht omdat de Cie anders geen overheidsopdrachten meer kon doen; een vrij zwak argument als je ziet hoe de Architectengroep gewoon doorkon ondanks het rijksbouwmeesterschap van Kees Rijnboutt. Bij de bovengeschetste ontwikkelingen zal het voor de buitenwacht wel grotendeels onhelder blijven wat er in deze belangrijke bureaubeslissingen precies heeft meegespeeld... De geschiedenis leert echter dat het grotere 'moeder'-bedrijf er meestal wel zonder kleerscheuren vanafkomt, en dat het juist die kleinere afsplitsingen zijn die het zwaar krijgen - denk daarbij bijvoorbeeld aan Mecanoo en Dollab - en daarom wensen wij juist hen [Joost Glissenaar, Van Dongen en Siebolt Nijenhuis] alle succes toe voor de komende tijd.
[Zie ook het eerdere BOX bericht 1.614 over de opsplitsing van architectenbureau OIII. Op de foto's van boven naar beneden: De hier nog zes partners van Broekbakema, Klaas van der Moolen en Joost Glissenaar na het winnen van Europan 5, het interieur van het nieuwe BNA kantoor naar ontwerp van BAR, het hier nog complete oude directieteam van Dok architecten.] - 08 november 2012 - BOX 1.629
