NRC Handelsblad - 15 april 1997 - Art Zaaijer
Het vrije bouwen is al lang begonnen - deel 2/1

Montijn

Zaaijer

Mulder

Realiteit trekt zich niets van Weebers getheoretiseer aan
Natuurlijk zal het allemaal zo'n vaart niet lopen, want de realiteit trekt zich, zoals gewoonlijk, niets aan van dit soort getheoretiseer in de achterhoede. Heel plannend en ontwerpend Nederland maakt zich druk over het open houden van een al lang dichtgeslibt, ecologisch inferieur stukje Randstad. Maar tegelijkertijd wordt in hoog tempo gebouwd in de laatste stukken nog wel open, ecologisch wel waardevol Nederland: Groningen, Friesland en Drente. In deze 'frontier'-provincies is de toekomst in volle gang.

Elk zichzelf respecterend dorp, en dat zijn er nogal wat, bestemt flinke lappen grond voor de woningbouw, altijd op de rand van dorp en landschap. Kavels worden in een variatie van maten uitgegeven en singels worden gegraven, zodat iedereen aan het water woont. Dit alles onder het wakend oog van instellingen als 'Hus en Hiem', de welstands commissie voor heel Friesland.

De cataloguswoning heefl hier al lang haar intrede gedaan. Niet in de starre, door de overheid goedgekeurde vorm die Weeber voorstaat. En niet met tussenkomst van een projectontwikkelaar met bijbehorende winstmarge of een architect/industrieel ontwerper met zijn honorarium. Hier kiest de toekomstige bewoner op een van de vele woonbeurzen een lokale aannemer, naar aanleiding van daar getoonde plaatjes van eerder gebouwde huizen en de hartelijkheid van de altijd aanwezige baas van het bouwbedrijfje. Samen wordt op basis van het beschikbare budget een keuze gemaakt uit de eigen 'catalogus' van deze aannemer waarbij alle denkbare variaties op het gekozen ontwerp kunnen worden ingepast, zonder grote kostenconsequenties. Het huis wordt vervolgens in vier maanden turnkey gebouwd, waarbij tijdens de bouw nog kan worden gevarieerd binnen de gekozen hoofdvorm.

In de noordelijke provincies gebeurt dit alles voor 50 procent van de grond- en bouwprijzen die in de Randstad gelden, zodat elk 1,5-maal-modaal gezin zelf bouwt. En ook in de rest van Nederland vindt deze kleinschalige catalogusbouw meer en meer plaats. Maar hier gaat ze schuil achter de nu nog omvangrijker 'gewone' woningbouw. In de noordelijke provincies behoort die 'staatswoningbouw' rond de dorpen al tot het verleden.

Naast de cataloguspraktijk is er ook nog ruimte voor Architectuur, want er zullen altijd bewoners blijven die iets echt specifieks willen. Zij gaan de lange weg van de architectenkeuze, het gevecht met ontwerp, budget en welstand en de overschrijding van de bouwtijd. En zij voegen aan die zee van metselwerk en geglazuurde pannendaken de vlaggen of puisten van hout of betonsteen toe, bekroond met lessenaardak en verrijkt met uitzonderlijke kozijnkleuren.

Het totaalbeeld van de op deze manier gebouwde buurtjes is niet wanorde en toeval, ook niet regelmaat en burgerlijke netheid, maar iets dat hier tussenin zweeft. Bijna niet te beschrijven omdat het het resultaat is van een combinatie van meest ongeschreven wetten en eigenzinnigheid van gewone bewoners, van lokale bouwtraditie en de nieuwste ontwikkelingen in bouwtechniek, van oorspronkelijk landschap en toevallige verkaveling. Al met al een methode van plannen en bouwen die ongestoord knabbelt aan de laatste stukjes open Nederland. Zij komt tegemoet aan het bewoners verlangen naar een eigen, vrijstaand huis, zonder dat daar de liberalisering aan te pas is gekomen, zoals door projectontwikkelaars, overheid en Carel Weeber verordonneerd.

Zou deze bouwmethode de woningbehoefte kunnen dekken? Misschien is het bouwtempo te laag om de produktie te halen van 1 miljoen nieuwe woningen, die in de komende 10 jaar nodig zouden zijn. Maar ach, de hypotheekrente stijgt, de gemiddelde woningbezetting in Nederland ligt rond de 1,7 per woning en de 20 miljoen inwoners die in 1980 Nederland zouden bevolken en waarvoor de Bijlmer onverwijld moest worden gebouwd, zijn er ook nog niet. En mochten we toch uit onze jas willen groeien, omdat we allerlei open ruimtes willen handhaven, dan zullen we echt over moeten gaan tot inpoldering van de Markerwaard. Die kan beschikbaar worden gesteld aan de woningzoekenden van welke aard dan ook. En daar kan dan het echte 'wilde wonen' losbarsten.