Duivesteijn

Het blijft fascinerend te zien hoe de ontwerpers van onze gebouwde omgeving, de planologen, de stedebouwers en de architecten, er op los theoretiseren, terwijl de echte wereld zich ondertussen langs heel andere lijnen ontwikkelt, los van of ver vooruit op die theorie. De architect Carel Weeber liet daar in het interview met Bernard Hulsman op zijn eigen nonchalante, maar altijd prikkelende wijze een knap staaltje van zien.

Nog even zijn theorie. In Nederland wordt volgens een 'staats architectuur' woningbouw gepleegd, die leidt tot rijtjeshuizen (ook wel 'O-ja-woningen' genoemd) waar eigenlijk niemand in wil wonen. De openheid van het landschap die men met deze compacte wijze van bouwen, dicht tegen de steden aan, wil bewaren, valt, volgens Weeber, mede door ontwikkelingen in de agrarische sector, niet langer te handhaven, zo hij ueberhaupt nog bestaat. Hij meent dat het bouwen van vrijstaande catalogus woningen niet veel meer ruimte in beslag zal nemen dan de rijtjeshuizen, dat een dergelijke woningbouw wel op de tegenwoordige woonwensen aansluit, en dat deze past in het beleid van de algehele liberalisering.

Weebers bezwaren tegen de huidige 'staats architectuur' van compacte rijtjesbouw (hij bedoelt staats planologie en stedenbouw die een staats architectuur oplevert) deel ik volledig. Hoe liberaal is echter zijn bouwrecept? En wat gebeurt er ondertussen in het land? Eerst zijn recept voor geliberaliseerde catalogusbouw. Bewoners zouden in 'woonsupers' een cataloguswoning moeten kunnen samenstellen die een week later op een verworven kaveltje wordt geplaatst, waarna het ideale 'wilde wonen' direct kan beginnen. Daarbij zou een stadsbeeld ontstaan, 'gebaseerd op wanorde en toeval', dat door z'n specifieke variatie 'esthetisch minder kwetsbaar' is.

En dan verandert die tot dat moment venijnige 'staat' in Weebers verhaal plotseling in een gewetensvol liberaliserende 'overheid'. Deze overheid zou in het model van Weeber bijvoorbeeld 25 kavels per hectare kunnen uitgeven. Vervolgens zou de overheid, natuurlijk wegens de krapte van die kavels, volgens Weeber een reeks bebouwingsregels moeten formuleren.

En dan zou het bouwen zelf moeten plaatsvinden met een serie door de 'overheid goedgekeurde huisonderdelen'. Weeber blijkt een wolf in schaapskleren. Hij geeft natuurlijk toe dat ook hij een staats architect was. Maar na de grote liberalisatie zal hij gewoon overheidsplanoloog en stedenbouwer en overheidsarchitect blijven, die verkavelingen verordonneert, kavelmaten vaststelt en catalogushuis onderdelen goedkeurt.

Weeber is zo eerlijk ons een beeld voor te schotelen van het resultaat van zijn methode, ontstaan in nauwe samenspraak met een projectontwikkelaar. Van 'esthetisch minder kwetsbare wanorde en toeval' blijkt in Weebers strikt gereguleerde, geliberaliseerde woningen geen sprake. We zien vier rijen van tien indentieke volumes. Met een minimale onderlinge afstand is er alleen een marge van ongeveer zes meter om ze iets naar voor of naar achter op het kaveltje te plaatsen. De volumes worden bekroond met vijf verschillende dakvormen en geperforeerd met vier verschillende soorten ramen.

Al met al een reeks met moeite van elkaar losgeweekte rijtjeshuizen krampachtig van elkaar verschillend in dakvorm en raamindeling, een kosmetische bijstelling van het rijtjeshuis die het terechte verlangen van bewoners naar grotere vrijheid ridiculiseert. Daarbij krijgt de architect volgens Weeber een andere taak: hij wordt industrieel ontwerper. Hij moet 'mooie, zorgvuldige ontwerpen maken voor de verschillende onderdelen van de huizen'.

Naar het begin

Top pagina