In de categorie Small heeft de jury uit de drie deelnemers één bureau genomineerd:
- Kingma Roorda Architecten uit Rotterdam.
Zij kozen als eerste thema 'Buiten de tijd', waarin ze hun voorliefde voor de context, voor tijdloosheid en voor oertypes beschrijven en ze onderstrepen daarmee het belang van gebouwen die een leven lang werkzaam zijn. Hun tweede thema 'Om je heen' verhaalt over hun speciale aandacht voor de binnenkant, de interieur ruimte van gebouwen. Hun voorkeur voor robuustheid, overmaat en de aanwezigheid van een 'grootse ruimte' heeft hen tevens gebracht tot een recente publicatie in 'de Architect' - en straks zelfs een boek - onder de titel 'Great Spaces'. Daarin onderzoeken en beschrijven ze aan de hand van bekende en minder bekende voorbeelden uit de architectuurgeschiedenis de kwaliteit van de bijzondere binnenruimtes die de tand des tijds glansrijk hebben doorstaan. De crisis leidde bij hen tot een aantal scherpe constateringen, gelardeerd met vogelbeelden. Zo is er straks wat hen betreft voor de egocentrische, zogenaamd 'slimme' architect, voor de zichzelf mythologiserende, tot een ballonkrop opgeblazen duif, geen ruimte meer na de crisis. Door de vermindering van hun opdrachtenpakket zien ze zichzelf nu als een wat verregende parkiet. Ze pleiten hartstochtelijk voor meer gezamenlijkheid om uiteindelijk te komen tot een architectuur die zich richt op langetermijn gebruiksplezier. Ze willen dus wel blijven vliegen, maar dan graag in V-formatie.
In de ontmoeting met de jury hebben Klaas Kingma en Ruurd Roorda hun visie op het architectenvak en de architectuur nog verder uitgewerkt. Ze constateren op op bescheiden wijze maar ook met enige onderhuidse verbazing dat ze in de afgelopen 20 jaar toch een werkelijk oeuvre hebben gebouwd. En dat binnen dat retrospectief hun voorliefde voor de 'traagheid van de dingen' (tegenover de snelle oplossingen van de laatste tijd) alleen maar is toegenomen. Ze vragen zich tenslotte af of een prijs als de Architect van het Jaar 1:2009 in deze crisistijd nog wel kan. Terloops rekenden ze in een tussenkopje nog even uit wat die breuk 1:2009 nu eigenlijk oplevert: het blijkt 0,0004978 te zijn.
De jury is onder de indruk van hun inspanningen en onderstreept de constatering betreffende een heus oeuvre van harte. De jury hoopt dat het Kingma Roorda zal lukken om hun visies in de nabije toekomst met dezelfde grote en aan de jury getoonde kracht assertief neer te zetten. Hun belangrijke boodschap mag nadrukkelijker naar buiten gebracht worden. Het beoefenen van de traagheid en het nastreven van een rijkdom aan ervaringen staan immers op gespannen voet met een financi7euml;le wereld waarvan Dubai misschien het zinnebeeld is. Daarom hoopt en verwacht de jury dat het toekennen van de categorieprijs voor kleine architectenbureaus voor hen daarbij een behoorlijke steun in de rug zou kunnen zijn.

Dames en heren, het is voor mij daarom ook een groot genoegen dat ik nu de 'Architect van het Jaar' Prijs 2009 in de categorie Small uit mag reiken aan Kingma Roorda Architecten uit Rotterdam.

In de categorie Medium kwamen tien complete inzendingen binnen en de jury kwam na enige discussie uiteindelijk op vijf nominaties.
- BIQ Stadsontwerp uit Rotterdam
'BIQ is een bouwend bureau dat houdt van solide ontwerpen die iets tijdloos hebben. Het bureau vindt dat een lange levensduur van gebouwen een positief effect op de omgeving heeft: die moet niet permanent van gezicht veranderen, anders verliest een stad haar vertrouwde beelden en orientatiepunten. Het bureau werkt aan diverse onderzoeksopdrachten. BIQ vindt dat de theorievorming over het ontwerp en de architectuurkritiek niet aan specialisten moet worden overgelaten, maar ook binnen de ontwerppraktijk moet worden ontwikkeld. BIQ stelt zich in de architectuurdiscussie actief op, beide partners schrijven en debatteren.' Aldus de eigen introductie uit hun inzending.
De eerste thematische pagina beschrijft hun boekpublicatie 'Architectuur in de kapotte stad', waarin de vernieuwing van de naoorlogse stad door analyses van een viertal stedelijke ensembles en via ontwerpend onderzoek wordt benaderd. Het boek ontwikkelt nieuwe instrumenten om de vernieuwingsopgave beter te lijf te kunnen en vraagt aandacht voor een methode van meer verantwoorde reparatie, kan het zijn? door het zichzelf inmiddels 'Stadsdokter' noemende bureau BIQ zelf natuurlijk. De tweede themapagina laat enkele gerealiseerde gebouwen zien, waaronder het bijzondere buitenlandse project waarmee ze in heel Europa bekend werden, de restauratie en uitbreiding van de prestigieuze Bluecoat Gallery in het Engelse Liverpool. Onder het kopje 'crisis' toont BIQ een ontwikkelingsperspectief voor buurten, dat vooral dient als kader waarbinnen beslissingen over kleine interventies op de schaal van de cel, het gebouw en het ensemble los van elkaar zijn te nemen.
In de ontmoeting met de jury ging Hans van der Heijden aan de hand van grafieken en overzichten nader in op de gereedschappen die BIQ voor de vernieuwingspraktijk gebruikt en ontwikkelt. Een van zijn stellingen, dat met investeringen in bestaand vastgoed nooit de kwaliteit van nieuwbouw zal kunnen worden gehaald, leidde bij de jury tot discussie, maar de bewondering voor de consequente analyse en ontwerpstrategie van BIQ heeft toch de overhand. Ze hebben immers een nieuwe weg gevonden voor de aanpak van de naoorlogse stadswijken. De jury hoopt dat in hun Nederlandse renovatieprojecten de architectonische kwaliteit kan worden gehaald die ze in Liverpool hebben bereikt.

- Atelier Kempe Thill Architects & Planners uit Rotterdam
Het architectenbureau werd bijna tien jaar geleden opgericht door de twee Duitse partners na het winnen van Europan 5 met een woningbouwproject in Nederland. Inmiddels is het bureau uitgegroeid tot een stabiel middelgroot bureau met rond de 12 medewerkers. Eenzijdige specialisatie met de hieraan gekoppelde beperkingen worden voorkomen door te werken aan een grote diversiteit aan opdrachten, voor een substantieel deel ook in het buitenland. Ook in crisistijden is het bureau hierdoor economisch minder kwetsbaar. In de eerste themapagina besteden Andre Kempe en Oliver Thill onder de titel 'Classicism for the Ikea Generation' aandacht aan hun strategische aanpak en productontwikkeling ten behoeve van de seriematige woningbouw. Grote cascodieptes, reductie van het aantal details, grote beglaasde gevelelementen, ruimtelijke hierarchie via grote vides en functieneutrale plattegronden zijn enkele kenmerken van die ontwerpaanpak. De hedendaagse wens naar neutraliteit en flexibiliteit wordt in het tweede themadeel als uitgangspunt voor het ontwerp juist begroet en vervolgens door monumentaliteit en de inzet van zuivere proporties esthetisch zichtbaar gemaakt. Zo is Atelier Kempe Thill een van de weinige bureaus die er in slaagt om de idealen van het classicisme te koppelen aan de basale uitgangspunten van de Nederlandse moderne traditie. Voor wat de crisis betreft is het bureau zeer uitgesproken; deze is wat hen betreft naast economisch vooral ook vakinhoudelijk van aard. Consequent strijden Kempe en Thill voor de architect als bouwmeester en regisseur van het complete proces, tegen de marginalisering van het werkgebied en tegen protectionisme binnen de markt, vooral ten opzichte van de jonge en kleine architectenbureaus. Hun actie voor betere voorwaarden bij Europese aanbestedingen geeft blijk van grote betrokkenheid bij architectuur en samenleving en haalde uiteindelijk zelfs de Tweede Kamer tijdens het debat over de laatste Architectuurnota van minister Plasterk.

- Miriko Kira Architect uit Amsterdam
Moriko Kira realiseert zowel gebouwen in haar geboorteland Japan als in Nederland, waar haar bureau is gevestigd. Zij streeft in haar werk naar een authentieke architectuur die, hoewel divers in haar fysieke verschijning, immer een krachtige ruimtelijke expressie meekrijgt. En die voorzien wordt van een geheel eigen helderheid, met in veel gevallen ook een poëtische dimensie. De twee thema's aan de hand waarvan ze haar projecten beschrijft, waren 'Complexe binnenstedelijke situaties' en 'Poezie en symbool'. In het kader van de crisis signaleert zij een intensivering van vooral de kleinere ontwerpprojecten, met name gericht op collectief opdrachtgeverschap of met andere vormen van intensieve participatie van de toekomstige gebruiker. Zij verwacht dat binnen de sobere en beperkte financiele kaders met een doordacht ontwerp toch een bijzondere woon- en leefomgeving kan worden tot stand gebracht. De jury is erg gecharmeerd van het architectonische resultaat van haar ontwerpinspanningen. De meeste projecten kenmerken zich door een grote ruimtelijkhedi in en om het gebouw, een verrassende eigenheid en door de zichtbare aandacht voor het detail.
Omdat Moriko zelf voor werk in Japan verbleef, vond de ontmoeting met de jury op afstand plaats via Skype, mede voor de verstaanbaarheid aangevuld met de mobiele telefoon. Dit gesprek op afstand bemoeilijkte wel een beter begrip van het vele getoonde werk en een daarop gebaseerde grotere verdieping van haar enigszins terughoudende reactie op de gevolgen van de crisis voor het architectenbureau. De jury veronderstelt zeker nog een beloftevolle wederzijdese bevruchting door de twee culturen waarin Moriko Kira werkt.

- Onix uit Groningen en Helsingborg
Onix is een internationaal opererend architectenbureau in het noorden van Europa, met de hoofdvestiging in Groningen en sinds een aantal jaren een nevenvestiging in Helsinborg, Zweden. Op dit moment wordt naast gebouwen en bruggen in eigen land gewerkt aan projecten in Noorwegen, Zweden, Duitsland en Belgie, veelal in de vorm van interdisciplinaire samenwerkingsverbanden. Als eerste thema koos Onix voor de term 'Dirty Regionalism', afkomstig uit een recente beschrijving van hun architectuur door criticus Roemer van Toorn. De reizende expositie 'Tangible Traces' waarin ook die beschouwing is opgenomen presenteert de alternatieve houding van vijf in verschillende disciplines werkzame ontwerpers, waaronder Onix, ten aanzien van globalisering, standaardisering en commercialisering. Deze nieuwe generatie breekt met SuperDutch en gaat op zoek naar kwaliteit door lokale tradities te verbinden aan de nieuwste technieken. Van Toorn ziet de gebouwen van Onix onder meer 'als een choreografie van gebruik om te komen tot democratische ontwerpen die bijdragen aan een gemeenschappelijk leven.'
Het tweede thema handelt over het idee van de 'Naturerende stad'; de stad die niet langer meer de tegenpool is van zijn natuurlijke omgeving, maar daar één geheel mee vormt. 'Architectuur kan daarin de natuur naar zijn hand zetten, maar tegelijkertijd de verantwoordelijkheid nemen om het systeem waar ze integraal onderdeel van is, te verzorgen.' Onder de titel 'More with less' beschrijft Onix tenslotte hun houding ten opzichte van de actualiteit, waaronder de economische crisis. Met een uitgebreide uiteenzetting aan de hand van een tiental trefwoorden (meer aandacht, meer leren, meer delen, meer betrokkenheid, meer onderzoek, meer generositeit, meer verantwoordelijkheid, meer innovatie, meer interactie en meer zorg) wordt de aangescherpte inhoudelijke strategie ten aanzien van hun lange termijndoelen duidelijk gemaakt.
In de ontmoeting van beide oprichters Alex van de Beld en Haiko Meijer met de jury kwamen genoemde thema's wederom aan de orde, mede ondersteund door de kracht van het woord en een eerste preview van hun nieuwe boek 'Wood Works Onix'. De jury is onder de indruk van de gedreven en consistente wijze waarop Onix het architectenvak nu reeds 15 jaar beoefent. Ze bewondert de vaak innovatieve ontwerpen en gebouwde resultaten, die - met een zichtbare liefde voor gebruiker, omgeving en (bouw)materiaal - nu voor het eerst ook in het buitenland worden gerealiseerd.

- Architectenbureau Paul de Ruiter uit Amsterdam
De Ruiter is nu eveneens ruim 15 jaar werkzaam in de architectenpraktijk en is sinds de oprichting een groot pleitbezorger van duurzame, energiezuinige architectuur. Sinds dit jaar werken ze in een nieuw duurzaam kantoorgebouw - een naar eigen ontwerp gerenoveerde voormalige staalwerkplaats - waarin ook andere creatieve bedrijven zich hebben gevestigd. Zij kozen evenals vorig seizoen voor de thema's 'het gebouw als energiebron' en 'geinspireerde samenwerking'. Zowel in het eigen kantoor als in de grote utilitaire projecten waar het bureau op dit moment aan werkt, wordt getracht een maximum aan energiebesparing te bereiken. En het lukt hen inmiddels ook om, mede ondersteund door functiemenging van wonen, werken en winkelen, zelfs autarkische, dat wil zeggen geheel zelfvoorzienende gebouwen te realiseren. Het tweede thema beschrijft de intensieve samenwerking van de architect met de vele toekomstige gebruikers van het nieuwe theater in de Bijlmermeer. De Ruiter stelt daar onder meer dat 'door integrale samenwerking de mogelijkheid ontstaat om de verwachtingen van de eindgebruiker te overtreffen.' Radicale dienstbaarheid dus, en meer leveren dan de vraag! De Ruiter maakt daarmee ook een duidelijk statement over meer dan alleen de technische duurzaamheid van gebouwen.
Over de economische crisis is de architect zeer duidelijk: hij heeft er zelf nog geen last van gehad. Ze hebben zelfs extra hard door moeten werken om met hun projecten op schema te kunnen blijven. Tenslotte houdt de Ruiter een pleidooi voor een krachtiger en meer economische onderbouwing van de zogenaamde toekomstwaarde van gebouwen; de beleggingswaarde van een duurzaam gebouw is immers evident groter dan die van een 'normaal' gebouw.

Het juryberaad na afloop van de ontmoeting met de vijf 'medium'-genomineerden was langdurig en intensief. In eerste instantie bleek geen overeenstemming over de definitieve keuze, de discussie spitste zich ten slotte toe op drie van deze vijf architectenbureaus: BIQ Stadsontwerp vanwege hun bijzondere en matschappelijk gemotiveerde aanpak van de naoorlogse wijken, Atelier Kempe Thill met hun zeer consequente en performancegerichte architectuuropvatting in samenhang met hun bijdrage aan de beroepsgroep via de niet aflatende strijd voor een betere opdrachtgevers- en aanbestedingscultuur, en Architectenbureau Paul de Ruiter vanwege zijn stapsgewijs duurzamer wordende oeuvre.

De categorieprijs Medium gaat naar het bureau dat, mede gezien in het licht van de doelstelling van de Architect van het Jaar Prijs, uiteindelijk met algemene stemmen volgens de jury dit seizoen de meest waardevolle bijdrage aan de architectonische cultuur heeft geleverd: Atelier Kempe Thill uit Rotterdam!

Tenslotte de vier genomineerden in de groep grote architectenbureaus.
- Faro Architecten, architectuur/research uit Lisserbroek en Zutphen
Onder leiding van de vier partners Jurgen van der Ploeg, Hugo de Clercq, Pieter Weijnen en Koen Kampstra werkt Faro sinds 1991 onder meer aan complexe woningbouwprojecten, kantoorgebouwen en scholen. Tevens doen ze steeds meer onderzoek, vooral op het grensgebied van stedenbouw en architectuur. Daarbij richt Faro zich op twee belangrijke speerpunten: sociale en ecologische duurzaamheid, die dan ook beide terugkomen in hun themakeuze. Onder sociale duurzaamheid beschrijven ze hun inmiddels bekende architectuursmaaktest waaruit aanwijzingen kwamen dat onder andere duurzame materialen en details voorwaarden voor een gemeenschappelijke schoonheidsbeleving blijken te zijn. Hun in begrijpelijke icoontjes neergezette analyse helpt de discussie over de architectuur die je direct om je heen aantreft. Verder laten ze aan een woongebouw in Alkmaar zien dat intensief contact met de buurt kan leiden tot een groter draagvlak voor nieuw gebouwde ingrepen en voor een kruisbestuiving tussen vakkennis en emotie.
Door de inspanningen van Faro, bijvoorbeeld via de bouw van het eerste energieneutrale huis van Amsterdam, zijn ze als vanzelf in de voorhoede van de duurzame architectuur terecht gekomen, hetgeen resulteerde in een uitnodiging voor de komende IBA 2013 in Hamburg. De opgebouwde kennis wordt door Faro als 'open source' bron graag met anderen gedeeld. Mede onder invloed van de crisis hebben ze hun expertiseavonden met collega's en opdrachtgevers geintensiveerd en benadrukken ze de noodzaak om te investeren in de energetische kwaliteit van de bestaande voorraad. Tenslotte maken ze een pas op de plaats om samen met adviseurs van buiten hun strategie voor het werk in de toekomst aan te scherpen.
De jury is onder de indruk van de wijze waarop Faro het architectenberoep weer maatschappelijk maakt. Niet door telkens opnieuw (zoals vele anderen) het vak zelf te herdefinieren, maar door juist aan de 'andere kant' te beginnen, te weten bij de feitelijke gebruikers en beschouwers van de gebouwde omgeving. Brede publiciteit in de dag- en weekbladen was het gevolg van hun smaaktest. Zo kwam als vanzelf ook het architectenvak weer positief over het voetlicht en werden tegelijkertijd hun duurzaamheidsinspanningen ook daar herkend. De jury is zeer positief over de koppeling van experimenteel en funderend onderzoek aan ontwerpwerk en is zeer benieuwd hoe de architectonische kwaliteit van Faro's meest recente werk, dat mede onder invloed van genoemde onderzoeksacties tot stand komt, verder zal groeien.

- KCAP Architects & Planners uit Rotterdam
KCAP, opgericht door Kees Christiaanse viert dit jaar het 20-jarig jubileum. Daarnaast was 2009 een zeer productief jaar voor dit stedenbouw- en architectuurbureau, getuige de oplevering van het enorme 'Red Apple'-complex en de start van de vierde, door Christaanse gemodereerde, Biennale Architectuur, beide in Rotterdam. Een citaat uit hun eigen introductie: 'KCAP heeft een reputatie bijzondere concepten en aantrekkelijke ontwerpen te kunnen realiseren op het grensvlak van stedenbouw en architectuur. Deze concepten zijn enerzijds sterk en uitgesproken waardoor zij een sociale en ruimtelijke samenhang bieden. Anderzijds geven zij de nodige flexibiliteit om in te kunnen spelen op veranderende omstandigheden. Bij dergelijke opgaven is KCAP vaak zowel als stedenbouwkundige, supervisor en als architect betrokken.' De eerste themapagina heeft als titel de 'Stad als loft' en beschrijft de aanpak van het bureau bij grote stedelijke herontwikkelingsprojecten zoals de Oostelijke Handelskade in Amsterdam en Hafencity in Hamburg. 'Gebouwen in dit soort gebieden dienen flexibel te zijn, met veel licht, grote oppervlakken en grote verdiepinghoogtes.' zegt KCAP daarover, maar ook even verderop: '[...] de gebouwen gedragen zich afhankelijk van het waarnemingspunt nu eens als blokken in een stedelijk patroon, dan weer als zelfstandige sculpturale objecten.' Het 'Flip-Flop'-effect noemt Christiaanse dat laatste.
Het tweede thema gaat over de 'open stad', tevens de ondertitel van de actuele Biennale. Open Stad bespreekt het positieve effect van het tegelijkertijd samenkomen van gewenste ingrediënten bij een stedelijke ontwikkeling, zoals verschillende sociale groepen, culturele diversiteit, verschillende schaalniveaus, innovatie en economische ontwikkeling. Met als voorbeelden hun werk aan de Russische stad Perm en voor het toekomstig gebruik van het Olympisch dorp in Londen. De pagina over de crisis stelt vooral vragen aangaande de toekomst van het bureau. Maar bespreekt ook een concrete aanpak voor scenarios naar minder werk. De stedebouwkundige kant heeft tot nu het verlies aan architectuur-opdrachten kunnen opvangen en het lukte de nu 90 medewerkers van het bureau nog bij elkaar te houden.
Partners Han van den Born en Irma van Oort spraken vervolgens met de jury. Na afloop concludeerden de juryleden nu eens niet te maken te hebben met een bureau dat veel beweert maar weinig waarmaakt. KCAP is inderdaad in staat gebleken om zeer grote stedelijke projecten en complexe maatschappelijke opgaven echt tot een goed einde te brengen. Met een goed georganiseerd en professioneel bureau dat door verbreding in de leiding niet meer alleen op Christiaanse zelf hoeft te steunen. Dat biedt hem de ruimte voor zijn waardevolle onderwijs- en onderzoekswerk waarmee ook het vak weer verder wordt gebracht. De jury is zeer benieuwd hoe de strategische en stedelijke benadering door KCAP wordt vertaald in de architecturale kant van hun werk.

- vervolgens RAU uit Amsterdam.
Een volstrekt andersgetint maar eveneens groot architectenbureau, geleid door de in Duitsland geboren Thomas Rau. Afkomstig uit de architectonische gelederen van de organische werkwijze van Alberts en Van Huut, heeft RAU zich in eigen praktijk sinds 1992 ontwikkeld tot een van de voortrekkers op het gebied van duurzaamheid en energiebesparing. Thomas zelf is inmiddels een veelgevraagde spreker die op inspirerende wijze kan verhalen, bijvoorbeeld dat er in het geheel geen energieprobleem bestaat, maar dat we ons vooral moeten concentreren op het vinden van waardevolle oplossingen voor het tekort aan grondstoffen, juist ook in de bouw. Of met de stelling dat hij geen gewoon honorarium meer hoeft, als hij gedurende een aantal jaren dan maar een deel van de door hem gegene-reerde energiebesparing mag terugontvangen...
Zijn thematische pagina's handelen over innoveren en communiceren. RAU werkt aan 'gebouwen die energie produceren, gebouwen waarin de mens centraal staat, gebouwen die bijdragen aan een bewuste visie op onze planeet.' Bij ontwerp en onderzoek kent RAU zes speerpunten: energie, water, gezondheid, sociale aspecten en flexibiliteit. Voor het grote kantoor-, woon- en winkelcomplex 'Le Carre de Soie' in Lyon ontwikkelt het bureau een innovatieve, vraaggestuurde energievoorziening. Binnen het thema communicatie spreekt RAU over intensieve samenwerking met alle betrokkenen: 'RAU stimuleert de diversiteit aan meningen en input tijdens het hele ontwerpproces en heeft een geïntegreerde ontwerpmethodologie ontwikkeld met als doel om nieuwe vormen van synergie tussen technologie en architectuur te verkennen. Zowel opdrachtgever, gebruikers en projectteam als de fysieke context van het terrein hebben een vormbepalende invloed op het ontwerp.' Die zo georganiseerde veelvormigheid in de architectuur van RAU is ook bij de jury trouwens niet onopgemerkt gebleven; het werk oogt meestal een stuk flamboyanter dan we in Nederland gewend zijn. De pagina over de crisis vertelt onder het kopje 'Anticiperen' over de vele acties die RAU heeft ingezet. Scherp managen van de financien in open overleg met alle medewerkers, een meer actieve pr, werken aan kennisontwikkeling en aan nieuwe vormen van marketing. Zoals de inzet op internet via Twitter en YouTube en de opzet van een internetblog dat inmiddels ruim beter wordt bekeken dan de originele website.
De jury ziet RAU als een groot voorvechter van duurzame architectuur die bewondering afdwingt door die duurzaamheid telkens opnieuw te definiëren. In de serie ontwikkelde projecten begint zich langzaam een architectonische lijn uit te kristalliseren en de jury is zeer benieuwd waar deze tocht RAU zal brengen. Met een open vizier gaat RAU de spagaat tussen financiele en reële waarde te lijf in de projecten, in het overleg met opdrachtgevers, met bouwers en in de publiciteit. Kortom, een charmante wereldverbeteraar met als motto: 'liefde en communicatie zijn belangrijker dan geld.' Dat volgt dan vanzelf wel.

- SeARCH uit Amsterdam.
Na een tiental jaren te hebben samengewerkt met Dick van Gameren, onder meer bij de Amsterdamse Architectengroep, is hun team gesplitst en begon Bjarne Mastenbroek in 2002 samen met 15 medewerkers het nieuwe architectenbureau SeARCH. In de jaren daarna heeft het bureau een eigen, vaste plaats in het vaderlandse architectuurlandschap verworven en groeide het al snel tot meer dan 20 mensen. Mastenbroek is uit op de intensieve ervaring van architectuur, waarin je beton en hout kunt ruiken, met verbindingen tussen binnen en buiten, tussen natuur en cultuur en met de historie van de plek. Inmiddels zijn vele projecten van SeARCH gerealiseerd en in ontwerp, van klein tot zeer groot en in hoofdzaak in opdracht van particulieren tot non-profitopdrachtgevers. Zelf zegt hij daarover: 'Onze strategie is pragmatisch; wij brengen informatie en vorm samen in een nieuwe samenhang. Het resultaat is een collectie van zeer specifieke gebouwen die samensmelten met historie en functie.' SeARCH, dat staat voor stedenbouw en architectuur en als naam de onderzoekende houding van het bureau vertegenwoordigt, vindt dat elke opdracht ook een experiment is. Daarom werkt ze samen 'met verschillende disciplines om te experimenteren en de resultaten van collectieve ontwerpsessies te testen. Als je wilt vinden, moet je ook zoeken', aldus Mastenbroek. Op de eerste themapagina getiteld 'landschap' beschrijft SeARCH het ontstaan en de totstandkoming van de opdracht voor de spectaculaire Bostoren die dit jaar op het Landgoed Schovenhorst in Putten werd opgeleverd. De bostoren is bedacht als een gecondenseerd wandelpad omhoog; de 'takken' van de toren herbergen verschillende functies met eigen perspectieven langs de route omhoog. Op meer dan 40 meter hoogte ligt een enorm platform met een klein aangeplant bos, van waaruit kan worden uitgekeken, zowel op de boomtoppen van de hoogste Sequoia's rondom als via het 360 graden panorama over dit gedeelte van de Veluwe.
De tweede themapagina beschrijft het bijzondere en energieneutrale ontwerp dat SeARCH samen met Christian Müller indiende voor het nieuwe Rotterdamse stadskantoor. Mastenbroek zegt daarover: 'Het ontwerp is een compositie van min of meer gelijke elementen, weliswaar variërend in hoogte en breedte maar overduidelijk familie; een architectonische hommage aan de ronde vorm, de parabool en het tongewelf, een veel terugkerende vorm in het interieur van het bestaande stadhuis van architect Evers.' Hoewel een ander architectenbureau inmiddels de opdracht verwierf, koos de Rotterdamse bevolking in meerderheid voor dit plan van SeARCH, ondanks of misschien juist dankzij de minder vertrouwde beelden die met dit vernieuwende ontwerp worden gegenereerd. Ondanks de in het buitenland nog volop bewonderde Nederlandse situatie, meent Mastenbroek dat ons vakgebied in eigen land steeds verder wordt uitgehold. Daarom richt hij de aandacht van SeARCH ook steeds meer op het buitenland. Na de ambassade in Addis Abeba werden meer opdrachten in het buitenland verworven zoals in Arhus en Kopenhagen in Denemarken, in Bahrein in het Midden-Oosten en nu opnieuw in Ethiopie voor een bankgebouw. Er wordt ook steeds meer samengewerkt met lokale contacten die vaak tot stand komen via buitenlandse oud-medewerkers en stagiaires. In die samenwerking focust SeARCH steeds meer op het strategisch ontwerp en minder op de bouwkundige uitwerking. Mede door de crisis liepen vooral de Nederlandse opdrachten terug in aantal en moest het bureau uiteindelijk toch ook inkrimpen. Tenslotte bespreekt Mastenbroek zijn werk aan de samenwerking met andere disciplines in de ontwikkeling van duurzame projecten. Hij zet zich af tegen de oude manier van werken met adviseurs voor verschillende opgesplitste disciplines; hem staat daarbij een meer integrale of anders gezegd 'holistische' aanpak voor, waarbij elk onderdeel werkelijk van invloed is op het geheel.
In de ontmoeting met de jury kwamen alle genoemde aspecten uit de inzending van SeARCH aan de orde, inclusief het ontwerp van de wonderschone ondergrondse vakantievilla die hij op een steenworp afstand van Peter Zumthor's Thermen in Vals zojuist heeft opgeleverd. Maar er is bij hem tevens een gebied dat hij ditmaal niet zelf heeft beschreven, maar dat wij in de beroepsgroep zo goed van hem kennen: het in de pen klimmen als er in zijn ogen onrecht gedaan wordt aan de inhoud van het vak of aan de manier waarop selecties worden georganiseerd en opdrachten tot stand komen. De jury beschouwt Bjarne Mastenbroek dan ook tevens als een werkelijke polemist. Hij schreef en debatteerde over grondpolitiek, over de verrommeling van ons land, over de slechte organisatie van Europese aanbestedingen, over de verschraling in woning- en scholenbouw en over het terugdringen van de 100% verantwoordelijkheid die we als architect willen nemen voor de kwaliteit van ons werk.
Vanwege de bijzondere combinatie van een vaste en kritische bijdrage aan het debat, het rechtsstreekse appèl aan de opdrachtgevers, en met de grote bijdrage aan de vaderlandse architectuur, draagt de jury Bjarne Mastenbroek met SeARCH graag voor als winnaar van de categorieprijs voor grote bureaus.

Na de korte film met de drie categoriewinnaars die u zojuist hebt kunnen zien, rest nog slechts een laatste prijsuitreiking, die van de derde Architect van het Jaar Prijs, de keuze van de winnaar van het afgelopen jaar 2009.
Wat opviel is de gemeenschappelijke gedrevenheid voor het architectenvak van de drie bureaus. Het kleine bureau Kingma Roorda met hun pleidooi voor een tragere, meer op tijdloosheid en ruimtelijke kwaliteit gerichte architectuur. Het middelgrote Atelier Kempe Thill met hun consequente voortbouwen op de erfenis van het Nederlandse modernisme en met een heldere, kritische blik op de organisatie van ons vak en beroep en tenslotte SeARCH met de combinatie van zowel de durf in de zoektocht naar nieuwe architectonische wegen als in het aanspreken van opdrachtgevers en vakgenoten op hun verantwoordelijkheid. U begrijpt dames en heren dat die keuze moeilijk was. De jury heeft uiteindelijk unamniem besloten de 'Alcoa Architect van het Jaar Prijs 2009' te gunnen aan het architectenbureau dat gepassioneerd werkt aan toparchitectuur, aan een eigen visie op duurzaamheid en wiens oprichter zich tevens niet aflatend inzet voor de hele beroepsgroep:

De overallwinnaar en daarmee Architect van het Jaar 2009 is...
Bjarne Mastenbroek met SeARCH uit Amsterdam!

Volg hier straks de jury
> Nominaties (november)
> Juryoordeel (december)
> Einduitslag (december)

De prijs voor 2008
> Overzicht en uitslag
(winnaar > Uytenhaak)

De prijs voor 2007
> Overzicht en uitslag
(winnaar > UN Studio)

Info over de sponsors
> Alcoa
> ArchitectenWerk