BOX - Archief april 2006

* Wat is het beste uit 100 jaar NL Design?

Premsela, de stichting voor Nederlandse vormgeving, heeft in samenwerking met NRC Handelsblad de verkiezing voor het beste Nederlandse design uit de afgelopen 100 jaar georganiseerd. Uit een longlist werd een shortlist van 25 ontwerpen samengesteld waarop online kon worden gestemd. De stemming is inmiddels gesloten en op 05 mei wordt de winnende keuze van het publiek bekendgemaakt.

Wij twijfelden tussen de drie bovenstaande ontwerpen. De prachtige Rietveldstoel [1918] waarvan Rietveld zelf zei op de vraag waarom de kopse vlakjes geel geschilderd waren: "Ik heb de balkjes doorgezaagd daar waar ze geel waren...", de Koninginnezegel [naar een foto van Vincent Mentzel en het is vandaag per slot Koninginnedag] het ontwerp van Peter Struycken, met wie we zelf in twee gebouwen intensief mochten samenwerken, of de ingebakken vlieg in het toilet van Sphinx, die we altijd goed als voorbeeld konden gebruiken om duidelijk te maken hoe een BNA-voorzitter binnen zijn beroepsgroep wordt bezien: het gezeik is voortdurend op hem gericht, maar het is elke keer weer een warm bad...
[Alle 25 nominaties zijn te vinden op de website van de NRC. In Engeland koos het publiek kortgeleden het ontwerp van de Concorde als Best British Design.] - 30 april 2006 - BOX 1.173/Premsela

* De ultieme wraak van de metselaar?

Gelukkig zijn er ook nog de wat luchtiger berichten uit de Nederlandse bouwwereld. We kenden het al wel uit onze eigen praktijk: ruzie of stress op de bouwplaats die vervolgens leidt tot inventieve vormen van protest, zoals het 'per ongeluk' van het steiger laten vallen van een volle pot verf, bovenop het mooie driedelige pak van de opdrachtgever... Het Algemeen Dagblad signaleerde begin deze week in Woerden een prachtig voorbeeld van het subtiele verzet van een metselaar, die als een volleerd grafitti-kunstenaar in de kopgevel van een nieuwe villa 'bij toeval' de verschillend getinte stenen zodanig plaatste dat voor de voorbijganger duidelijk het woord 'LUL' te lezen valt. Of hij daarmee de opdrachtgever of zijn eigen bouwbaas bedoelde is niet zeker; de betreffende aannemer heeft inmiddels aangekondigd op zijn kosten het muurgedeelte opnieuw te laten opmetselen, haha.
[Zie voor andere voorbeelden van interessant grafittiwerk de website van de wereldberoemde Brit Banksy.] - 26 april 2006 - BOX 1.172/AD

* Sikkema maakt indruk bij BNA Gebouw van het Jaar

Afgelopen vrijdag werd op een feestelijke bijeenkomst in Dronten de uitslag bekendgemaakt van de eerste editie van de nieuwe architectuurprijs BNA Gebouw van het Jaar 2006. Met in het voorprogramma een debat volgend op een gesproken column onder de titel 'Doe mij nog maar een Ding van Dronten' van Ole Bouman, hoofdredacteur van Archis/Volume. Bouman zette aan de hand van gebouw de Meerpaal en de visie van architect Van Klingeren het idealisme en realisme van architecten tegenover elkaar en memoreerde onder meer een moment uit zijn jeugd toen hij zich, als deelnemer van een wielerwedstrijd, niet buiten maar juist binnen in de hal van het oorspronkelijke gebouw op de start mocht voorbereiden.

Het uitstekende debat onder leiding van Janny Rodermond haakte aan op die tegenstelling en probeerde tevens inhoud te geven aan het begrip duurzame architectonische kwaliteit in de actuele architectenpraktijk. De deelnemers - naast Janny op de foto boven v.l.n.r. Roemer van Toorn, Aryan Sikkema, Jacq de Brouwer, Andre Kempe en Maarten Kloos - probeerden ieder op eigen wijze invulling te geven aan dat kwaliteitsbegrip en op de manier waarop je kwaliteit het beste kunt bereiken. De Brouwer werkt intensief aan zijn opgaven en meent dat hij 5 of 10 jaar na realisatie nog trots moet kunnen zijn op het gebouwde resultaat. Kempe weigerde zelfs opdrachten als de voorwaarden voor het bereiken van kwaliteit onder de maat bleken te zijn. Van Toorn signaleerde alweer een nieuwe trend ['progressief populisme' - red.] en een groeiende aandacht voor de materialisering, maar vond dat er tevens meer geinvesteerd moet worden in het publieke domein.
De meeste indruk echter maakte opdrachtgever Sikkema [jarenlang werkzaam bij de universiteit van Utrecht, nu gedelegeerd opdrachtgever bij het Stedelijk Museum Amsterdam] met zijn pleidooi voor het gezamenlijk en intensiever nastreven van onze 'dromen en verlangens'. Het ging er wat hem betreft juist om de onuitgesproken wensen van opdrachtgever en architect boven tafel te krijgen en om naast de 'good reasons' vooral te zoeken naar de 'true reasons' bij een opdracht. En dat tegenwoordig duurbetaalde managers als 'politieagenten' bij de voorbereiding worden ingeschakeld vond hij onnuttig en soms schandelijk. "We moeten vooral op zoek naar nieuwe woorden die ons bij dat intensievere gesprek over ambitie trefzeker kunnen bijstaan."
Na een kort interview van BNA-directeur Marie Helene Cornips met directeur generaal Jaegers van de Rijksgebouwendienst [zie foto hieronder - hij deed de prijsuitreiking namens de bijna traditioneel afwezige bewindspersoon] werd de uitslag bekendgemaakt door landelijk juryvoorzitter Bob van Reeth.

Winnaar werd het museum Belvedere in Heerenveen [zie foto hierboven] van de hand van architect Eerde Schippers van Inbo [N.B.: critici melden ons dat het gebouw formeel niet binnen de gestelde termijn viel - het voldoet niet aan de voorwaarde: 'opgeleverd in het jaar 2005' - want het werd immers op 24 november 2004 door de Majesteit zelve al officieel geopend...?]. Verder werden drie eervolle vermeldingen verleend: aan het Seaportgebouw in Zeeland van Guus Baneke en Casper van der Hoeven [foto linksonder], de uitbreiding van de Rietveldacademie in Amsterdam van Jan Benthem en Mels Crouwel [foto midden] en de centrumbebouwing van Ypenburg naar ontwerp van Christian en Birgit Rapp [foto rechts].
Kortom, het initiatief van de BNA tot deze nieuwe jaarlijkse prijs bleek succesvol: veel publiciteit voor architectuur - door de voorrondes vooral ook regionaal - een gemiddeld hoog niveau van de inzendingen en interessante begeleidende debatten. We zijn benieuwd naar de volgende editie voor het jaar 2007; de gehanteerde internetmethode maakt zelfs het online bepalen van een publieksprijs mogelijk...

[De landelijke jury bestond uit: voorzitter Bob van Reeth, Wessel de Jonge, Marijn Schenk, Mariet Schoenmakers en Harm Tilman. We maakten in De BOX al eerder een overzicht van alle 40 genomineerde projecten. Het juryrapport en alle regionale winnaars en nominaties zijn te zien op de website BNA Gebouw van het Jaar.] - 24 april 2006 - BOX 1.171

* Tegenlicht bij debat over auto van Jaarboekredactie

Vol verwachting reed De BOX gisteren in de vroege avondfile naar het verre Eindhoven, alwaar in het popcentrum Dynamo van DiederenDirrix het nieuwe Jaarboek Architectuur in Nederland 2005>06 werd gepresenteerd. Nieuw was ook de vierkoppige redactie bestaande uit Daan Bakker, Allard Jolles, Michelle Provoost en Cor Wagenaar. Onder leiding van Rijksbouwmeester Mels Crouwel werd gedebatteerd aan de hand van de 5 stellingen die de jaarboekredactie alvast in de groep had gegooid via een online discussie op ArchiNed. Voor de kijkertjes wel vermoeiend om te volgen, mede vanwege de voor een popcentrum abominabele geluidstechniek en de recht in het gezicht schijnende ondergaande zon... [zie foto]

In de voorafgaand verschenen besprekingen over het essay van de recente redactie werd vooral het gemis aan duiding gesignaleerd en werd de gekozen vorm van het 'reisverslag vanuit de auto' bekritiseerd. Allard Jolles pareerde die kritiek door te stellen dat als de projecten per trein waren bezocht het redactionele werk minstens vier maanden in beslag zou hebben genomen...
Het eigenlijke debat kwam niet echt op gang hoewel sommige deelnemers toch tot prikkelende uitspraken kwamen. Over Europese aanbestedingen zei Janny Rodermond: "Kijk vooral eens naar Belgie" over de voorbeeldige manier waarop aanbestedingen in Vlaanderen worden georganiseerd. Jeroen van Schooten kondigde als BNA voorzitter aan dat er onder zijn leiding een nieuwe leidraad aanbestedingen voor bestuurders wordt samengesteld en over het vooral financiele centrumsucces zoals in Almere meende hij: "Het feest is echter kortstondig: Blokker weg, feest ook weg..." Eveneens over citybranding maakte MAB-medewerker Mark Linneman het wel erg bont door te koppen: "Wij zien onze stadsplannen als een 'totaalproduct' en in de voorbereiding daarvan schakelen we in ieder geval geen architecten meer in". En over het bedorven uitzicht vanuit de auto meende fotograaf en Prix de Rome deelnemer Bas Princen dat "het toch vooral ligt aan de plaats waar je gaat staan, voordat je een uitzicht beschrijft".
Ervaren stedebouwkundige Ton Schaap deed het misschien nog het aardigst; over citybranding: "Eerst waren het de kerken die domineerden, vervolgens de bioscopen en dan kennelijk nu de popcentra. Het maakt mij niet uit want alle golven gaan toch weer over..." en hij was blij dat de jeugd tenminste van achter de computer vandaan komt om weer aan het stedelijk leven deel te nemen. En over het gemis aan theorie bezag hij de algemene nationale vervlakking door te stellen dat "Talpa vandaag de dag kennelijk de norm is".
Thuisgekomen namen we de eerste teksten uit het nieuwe Jaarboek door. We misten direct al de website-vermelding van de 32 geselecteerde bureaus, maar het goed geschreven en dus uiterst leesbare reisverslag deed ons in ieder geval nog niet verlangen naar een redactie die vanuit de auto zou overstappen in een helicopter...
[Aanstaande zondag neemt verslaggever Tarik Youssif plaats aan de tafel van het culturele televisie programma NPS Arena. Hij is - met een jaarboek in de hand - samen met Sjoerd Soeters op pad geweest langs enkele geselecteerde werken uit het Jaarboek. Het programma begint al eerder op Nederland 3, maar dit item begint rond 15.40 uur. En dan maandagochtend 'Goedemorgen Nederland' met redactielid Allard Jolles - 7.20 uur Nederland 1, herhaling uurtje later.
Het nieuwe 'Jaarboek Architectuur in Nederland 2005>06' kost € 39,50 en is verkrijgbaar bij NAI Publishers. Zie ook de lopende discussie over het Jaarboek op ArchiNed en de recent verschenen recensie daar van de hand van Dirk van den Heuvel.
Van 02 juni tot en met 09 september zullen de projecten uit het Jaarboek te zien zijn in een expositie van het RAiA, het Regionaal Architectuur initiatief Achterhoek in Eefde bij Zutphen. Binnenkort daarover nadere informatie op de te openen website www.enkzicht.nl] - 21 april 2006 - BOX 1.170

* Sneak preview van OMA's Serpentine Pavillion

Het Londense culturele E-zine KultureFlash liet in haar vorige uitgave nummer 159 een prachtige en intrigerende rendering zien van het tijdelijke Serpentine paviljoen dat tijdens de komende zomer zal worden gebouwd naar ontwerp van OMA/Rem Koolhaas in samenwerking met Cecil Balmond van Arup.

Inmiddels heeft Serpentine beeld en persbericht op de eigen site geplaatst: "The centerpiece of the design is an ovoid-shaped inflatable canopy that will float above the Gallery's lawn. Made from translucent material, the structure will be illuminated from within at night. The canopy will be raised into the air or lowered to cover the amphitheatre below according to the weather. The walled enclosure below the canopy will be used as a cafe and forum for daily televised and recorded public programmes including live talks and film screenings. The highlights will include two 16-hour events, bringing together leading artists, writers and thinkers to map the culture of London. This series of events will be a collaboration between Rem Koolhaas and Hans Ulrich Obrist."
We zijn benieuwd naar het uiteindelijk gebouwde resultaat.
[Zie ook het eerdere BOX-bericht over het Serpentine paviljoen van vorig jaar van de hand van architecten Siza en Souto de Moura dat in de plaats kwam van het te dure, kunstmatige bergpaviljoen van de hand van MVRDV. ] - 17 april 2006 - BOX 1.169/KultureFlash

* Grote Maaskantprijs voor Carel Weeber

Pensionado en ex-architect Carel Weeber is voorgedragen voor de Rotterdam Maaskant Prijs 2006. De prijs wordt toegekend aan personen die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de (culturele beleving van) de Nederlandse architectuur.

Weeber, die inmiddels is teruggekeerd naar zijn geboortegrond Curacao, reageerde verrast, maar vond dat hij de prijs wel verdiende [zie op de foto van ArchiNed zijn huis in aanbouw]. Dat zijn wij geheel met hem eens en daarom van ons een recht hartelijke felicitatie. Het is goed om hem straks weer terug te zien als hij op 27 oktober de prijs in ontvangst komt nemen. De jury bestond dit jaar uit voorzitter Guusje ter Horst, Lodewijk van Nieuwenhuijze, Vincent van Rossem en ArchiNed's Piet Vollaard. De laatste had uiteraard zelf de primeur van het bericht.
[Zie ook het eerdere BOX-bericht over het afscheid van Carel Weeber en lees hier een uitgebreid interview met de redactie van ArchiNed.] - 12 april 2006 - BOX 1.168/ArchiNed

* Pritzker Prize 2006 voor Paulo Mendes da Rocha

Gisterenavond werd bekend dat de Amerikaanse Pritzker Prize, gedoteerd met 100.000 dollar, dit jaar gaat naar de 78-jarige Braziliaanse architect Paulo Mendes da Rocha [zie foto]. Deze belangrijkste oeuvreprijs op ons vakgebied - in 2000 nog voor onze eigen Rem Koolhaas - zal hem op 30 mei in Istanbul worden uitgereikt.

De jury bestond dit jaar uit: Lord Palumbo uit Engeland, de architecten Balkrishna Vithaldas Doshi uit India, Rolf Fehlbaum uit Zwitserland, Frank Gehry uit California USA en Carlos Jimenez uit Texas USA, de historica Victoria Newhouse en hoofdredacteur van de Phaidon Press Karen Stein, gecompleteerd met Pritzker Prize directeur Martha Thorne.

Het Indiase jurylid stelde onder meer: "The jury was deeply impressed by this practitioner's ability to create powerful structures working within the technical limitations of his culture. Without the help of sophisticated technologies, Mendes da Rocha has nevertheless made a bold statement that deserves recognition."
[De foto's laten - naast Mendes da Rocha zelf - een hangend stedelijk dak zien in Sao Paolo uit 1992, het interieur van een kerkgebouw in Campos de Jordao uit 1987 en een recent ontwerp voor de overall structuur van de universiteit in het Spaanse Vigo uit 2004.] - 10 april 2006 - BOX 1.167/ PritzkerPrize

* Reve en Duivesteijn op zondagmorgen

Twee bijzondere berichten op de zondag: 1. Gerard Reve overleden op 82-jarige leeftijd. We staan hier een moment stil bij het indrukwekkende oeuvre van de grote volksschrijver aan de hand van zijn tekst uit 1985 over de 'vier zuilen' van de creatieve arbeid. Bij hem ging het over het proza, maar de tekst is tevens toepasbaar op het architectenvak (hij noemt de zuilen achtereenvolgens concept, compositie, stijl en woordgebruik - bij ons natuurlijk materiaalgebruik).
Over stijl schrijft hij daar: "[...] Stijl is het specifieke ritme en het tempo, de danspassen, de grimassen, waarmede een auteur (bij ons een architect - red.) een idee ontvouwt. Vooral als die stijl goed is, herkennen wij hem onmiddellijk als behorende bij die (architect) en niet bij iemand anders, en zulks, wonderlijk genoeg, zonder dat wij die stijl ooit volledig kunnen analyseren: het is zoals wij iemand op een afstand niet zozeer aan gelaat, gestalte of kleding, maar aan houding en manier van lopen herkennen. Het is een achtereenvolgens gedeeltelijk openen, wederom sluiten, optillen, nederzetten, omdraaien, tegen het licht houden en ten slotte op de vloer uitrollen of in scherven laten vallen van een gedachte. De goede (architect) doet daarbij iets dat wij nooit geheel kunnen voorspellen, maar dat toch op geheimzinnige wijze aan onze verwachtingen beantwoordt [...]", aldus Reve.

2. Na 12 jaar kamerlidmaatschap gaat Adri Duivesteijn weer aan de slag als wethouder in Almere. Hij was vandaag te zien in het televisie programma Buitenhof en vooral de broche op een van zijn revers was bijzonder. Er werden geen vragen over gesteld maar de kenners zagen het natuurlijk direct: een verkleinde versie van Carel Weebers Peperclip in Rotterdam. Adri gaat in zijn nieuwe gemeente dan ook vooral het particulier opdrachtgeverschap stimuleren... (en misschien ook nog wel een beetje sociale woningbouw?)
- 09 april 2006 - BOX 1.166/Buitenhof

* Black Box wint Stylos Paviljoen prijsvraag

Philip Mannaerts en Martijn de Geus hebben met hun inzending Black Box vorige week dinsdag de prijsvraag voor het nieuwe Stylos paviljoen gewonnen. De uitslag volgde na presentatie van de 6 plannen die in december bij de eerste fase geselecteerd zijn.

De jury, bestaande uit Jo Soeter - bouweconoom, Jo Coenen - architect en voormalig Rijksbouwmeester, Bob van Reeth - architect en voormalig Vlaams Bouwmeester, Mick Eekhout - bouwtechnoloog en producent, Kees Kaan - architect, mevrouw A. Klinkhamer - hoofd projecten van TU Delft Vastgoed en de heer T. Paardekooper, heeft na deze presentaties kort beraad gevoerd en gekozen voor Blackbox.
Nu is het de aan de winnende ontwerpers om samen met een groep enthousiaste studenten het ontwerp uitvoeringsgereed te maken, zodat er in september aanstaande gestart kan worden met de bouw.
[Zie ook het eerdere BOX-bericht uit februari 2006 over de keuze van de zes genomineerde ontwerpen.] - 05 april 2006 - BOX 1.165/Stylos

* Meest veilige woontoren staat straks in Almere

Vlak voor de opening van het woon- winkelcomplex de Citadel/het Kanteel in Almere [naar ontwerp van de Franse architect Christian de Portzamparc - zie beelden] bleek dat de onderliggende constructie van het opgetilde en zes verdiepingen hoge appartementen gebouwtje waarschijnlijk niet voldoet aan de geldende veiligheidsnormen. Het achteraf maken van extra gaten in de winkelvloeren en/of de samenstelling van de betonnen liftkern blijken de stabiliteit tegen windbelasting van het 'torentje' te hebben aangetast. Na de gebleken commotie werden er tijdelijke stutten aangebracht en kon het onderliggende winkelcentrum afgelopen zaterdag alsnog worden geopend.
Hoewel er nog geen woningen waren verkocht, zijn we er in dit geval van overtuigd dat de toekomstige bewoners, mede dankzij de landelijke aandacht voor dit constructieve falen, straks in een van de meest veilige woongebouwen van ons land zullen verblijven... want pas nadat het kalf is verdronken, dempt men in ons vaderland maar al te graag en zeer deskundig de put. Een curieuze maar trieste kant aan dit geval is verder het bericht dat de controlerende bouwtoezicht medewerker kortgeleden een eind aan zijn leven maakte.

Het blijft natuurlijk schokkend dat achteraf ingrijpen nodig is om de veiligheid van een juist opgeleverd gebouw te kunnen garanderen... en dat controle door bouwtoezicht kennelijk niet meer intensief genoeg of in ieder geval niet meer afdoende plaatsvindt.
[ Zie verder de website van het architectenbureau en herlees nog eens het eerdere BOX-bericht uit 2003 over de vallende balkons in Maastricht waarbij destijds twee doden vielen.] - 03 april 2006 - BOX 1.164/CoBouw

Berichten uit de voorgaande maanden in het

* Archief-overzicht.