* Corruptie en bitterballen Kromhout - update DBFMO

Na onze eerdere kritische opmerkingen bij de grote DBFMO-projecten van het Rijk [zie daar] publiceerde de Volkskrant afgelopen vrijdag een uitgebreid artikel over de gerezen problemen bij het project Kromhout Kazerne in Utrecht. Die problemen liggen op een drietal vlakken. Ten eerste blijkt dat ook bij dit grote bouwproject - van meer dan 400 miljoen contante waarde - corruptie een rol heeft gespeeld. De krant blijkt uiterst compleet geinformeerd en verhaalt onder meer van de projectdirecteur van Ballast Nedam, die stiekem allerlei bedragen extra uit het project trok en zich ook liet betalen voor luxe hoerenbezoek en ander persoonlijk genot. Het is natuurlijk volstrekt ontoelaatbaar, dat deze zaken nog mogelijk blijken te zijn, zeker na de schadelijke bouwfraudeperiode die we achter de rug dachten te hebben.



De staat betaalt vanaf de oplevering van de Kromhout Kazerne en gedurende de aankomende 25 jaar de gebruikskosten voor een volledig gevuld complex, waarin echter actueel nog meer dan 1.000 werkplekken ongebruikt, maar dus wel duur betaald staan te verpieteren. Kennelijk lukt het Defensie niet om een club uit Den Haag te verplaatsen naar Utrecht... Volle parkeerplaatsen en lange reistijden zijn de argumenten die de Haagse medewerkers in stelling brengen om niet naar Utrecht te willen. Een derde, gevolg van de gepraktiseerde DBFMO-contractfilosofie is de vergoeding voor de catering, die eveneens voor de komende 25 jaar is ondergebracht bij het consortium dat zo treffend 'Komfort' heet. Recepties van vertrekkende personeelsleden worden inmiddels al niet meer in Kromhout zelf gehouden, mede omdat de kosten daarvoor de pan uitrijzen. Voorbeeld in de krant: waar een portie bitterballen normaal 3,60 euro kost, rekent Komfort daarvoor een tarief van 6 euro, nog opgehoogd met de kosten voor het uitserveren ad. 30,09 euro. Kortom, hier is het lachwekkend gevolg van de gekozen langjarige DBFMO-filosofie het meest tastbaar te zien. En u begrijpt wel dat alles wat niet vantevoren concreet op papier is gezet, door Komfort straks op vergelijkbaar prettige wijze zal worden geprijsd... En dat belooft dus nog wat voor het komende DBFMO-traject voor de huisvesting van de nieuwe marinierskazerne in Vlissingen.



Tenslotte melden we hier nog de laatste nieuwsberichten rond DBFMO. Het project voor renovatie en aanpassing van het voormalige ministerie van VROM aan de Rijnstraat 8 in Den Haag is gegund aan een consortium met daarin OMA als architect, daarbij gesteund door Ector Hoogstad als oorspronkelijke architect van het gebouw.
En eind vorige week werd bekend dat het Rijk het voornemen heeft om het enorme RIVM-project in de Uithof in Utrecht te gunnen aan het consortium met daarin Felix Claus Dick van Wageningen architecten uit Amsterdam als belangrijkste ontwerpers. Van harte proficiat natuurlijk voor Claus, die daarmee zijn tweede grote DBFMO-project binnenhaalt [na het Militair Museum in Soesterberg]. Waren Claus en Kaan nog bij elkaar was het zelfs hun 4e DBFMO geweest, na Bezuidenhoutseweg 30 en de Hoge Raad in Den Haag. Kennelijk heeft de oorspronkelijke insteek van het Rijk - te weten lagere huisvestingskosten door scherpere concurrentie en het overdragen van risico naar de markt - er nu toe geleid dat de meeste projecten bij één enkele architect terechtkwamen... Met nog minstens twee grote rechtbanken in Breda en Amsterdam te gaan; wordt vervolgd.



[Op de foto's boven de Kromhoutkazerne en beneden de toekomstige locatie van het RIVM. Zie ook het eerdere BOX-bericht 1.663 over DBFMO projecten.] - 30 juni 2014 - BOX 1.668/Volkskrant


* Feestjes voor MARK Magazine en Pritzker Prize

Afgelopen woensdag 11 juni togen we opgewekt naar Amsterdam voor de viering van het feestje in gebouw Felix Meritis ter gelegenheid van de verschijning van het 50e nummer van MARK Magazine, het succesvolle internationale architectuurblad dat wordt uitgegeven door Frame Publishers, eveneens gevestigd in de hoofdstad. Felix Meritis is helaas failliet, maar de 'verkoop' gaat gewoon door, getuige het tijdelijke restaurant en de Pop-Up-store die Frame daar nu voor enkele maanden heeft ingericht.



We kwamen speciaal voor de aangekondigde lezingen over architectuurkritiek en beklommen de trappen naar de inmiddels goedgevulde Shaffy-zaal. Na een korte introductie door directeur Robert Thiemann begon het feestprogramma, niet nadat nog even de belangrijkste mensen achter MARK in het zonnetje werden gezet. Zo kregen hoofdredacteur Arthur Wortmann [in het zwart] en redacteur David Keuning van Thiemann nog een kleine herinnering aan deze heugelijke dag overhandigd.



Vervolgens nam Aaron Betsky het woord voor zijn korte lezing in het Engels over de actuele stand van de architectuur en de bijbehorende kritiek. Aaron is een ervaren spreker en hij begon dan ook zeer ontspannen en geheel uit het hoofd met enkele overwegingen naar aanleiding van de Biennale Architectuur in Venetie van vroeger en nu. Hij memoreerde het bekende bombardement aan gebouwen en gevels, evenzo in de afleveringen van tijdschrift MARK en vroeg zich af of dat allemaal nog wel in print moest verschijnen, we hebben nu toch de bekende internet platforms als Dezeen en Pinterest... Hij signaleerde hier en daar een enkele opmerkelijke ontwikkeling om al snel stil te blijven staan bij het beeld van het nieuwe Amerikaanse hoofdkwartier van Apple, dat gigantische cirkelvormige miljoenenproject van Foster and Partners: 'No end, no beginning, no nothing... literally zero!
Net toen hij wilde gaan vertellen waarheen het dan wel zou moeten, legde de computer met zijn beelden het loodje en moest hij het verder alleen met woorden doen. Minder aandacht voor gebouwen dus, liever het verzamelen en mixen van de ons al bekende onderdelen. Geen grote verhalen meer, maar liever het 'weven' van fragmenten en impressies; dat zou een nieuw soort architectuurkritiek gaan opleveren; tenminste, als we zijn woorden een beetje correct hebben begrepen...?



De tweede spreker was mevouw Martha Thorne, vice-decaan van een Spaanse architectuur opleiding en tevens directeur van de belangrijke Pritzker Prize for Architecture. Ze was niet toevallig in Amsterdam want die vrijdag zou de prestigieuze prijs, gedoteerd met 100.000 dollar in het Rijksmuseum worden uitgereikt aan de Japanse architect Shigeru Ban. Ze deelde met ons enkele gedachten over de internationalisering van het architectuur onderwijs en verwachtte bijvoorbeeld dat - waar nu al meer dan 3 miljoen studenten hun opleiding niet meer in eigen land volgen - dat aantal zal uitgroeien naar meer dan 10 miljoen. Verder voorspelde ze een explosieve groei van het volgen van onderwijs via de zogenaamde SPOCS, i.e. Small Private Online Courses, zowel voor het vakonderwijs als voor programma's van lifelong learning.



Ze besloot haar inleiding met een introductie van de Pritzer Prize en zijn historie. Hoe de prijs was opgezet, waar de laureaten vandaan kwamen, hoe de jury te werk ging en hoe de prijs mogelijke nieuwe wegen zou kunnen inslaan. Op onze vraag hoe die jury werd samengesteld - een prijs is immers zo goed als zijn jury - antwoordde ze enigszins terughoudend. Zo bleek al snel dat de zittende juryleden uiteindelijk als groep hun nieuwe deelnemers kiezen; via een volstrekt ouderwets model van coöptatie dus... Hier zouden we zeggen: het old-boys-network, hoewel er toch ook een vrouw in de persoon van Kristin Feireiss [waar kennen we haar ook alweer van?] in de jury zit.
We gingen er maar niet meer op door en debat bleek in de tijd ook niet meer mogelijk. Er moest immers ook nog een feestje gevierd worden; overigens zeer verdiend wat het is bewonderenswaardig hoe MARK zich sinds 2005 heeft ontwikkeld tot een internatinaal gewaardeerd blad met inmiddels een oplage van bijna 20.000 exemplaren per nummer!
Van harte gefeliciteerd dus.



De vrijdag daarop kwamen we mevrouw Thorne opnieuw tegen, nu als gastvrouw en ravissant gekleed ter gelegenheid van het sjieke Pritzker Prize tuinfeestje in het Rijksmuseum, mede in aanwezigheid van onze vorige majesteit en zo te zien ook Prins Maurits. We volgden de bijeenkomst per video [zie hier voor de link] bekeken de binnenkomende gasten en luisterden naar de sprekers. Leuk trouwens om te zien dat tout-architectonisch Nederland erbij was, zo is het aanschuiven te zien van Rem en Petra, Mels, Winy, Ben en Caroline, Nathalie en Jacob en ook Cees Dam kon natuurlijk niet ontbreken...
Achtereenvolgens spraken burgemeester Van der Laan ['We hebben de paperdome van Shigeru Ban nog in de opslag liggen in Amsterdam-Noord.'], juryvoorzitter Lord Palumbo, Tom Pritzker als CEO van het Hyatt-concern en als lid van de naamgevende familie en last but not least Shigeru Ban zelf. Vanzelfsprekend werd hij vooral geprezen voor zijn sociale instelling en zijn bijzondere ontwerpen voor overlevers en vluchtelingen in rampgebieden.



In zijn korte toespraak bleek Sigeru Ban vaker persoonlijk - 'Ik bedank mijn moeder die hier ook is en die al mijn kleding maakt' - en bij tijd en wijle zeer humoristisch - 'Tja ik ben een beetje zenuwachtig want Rem zit naar me te kijken'. Zo vertelde hij over zijn studietijd aan de Cooper Union in New York waar hij les kreeg van John Hejduk - 'Die kon mijn naam niet onthouden en noemde me daarom Sugar Bowl' - of waar Peter Eisenman hem zijn afstudeerproject door de neus boorde - 'Door hem zakte ik en moest ik het dus opnieuw doen' - en ook hij hoopte natuurlijk dat zijn Paperdome weer herbouwd wordt.



Al met al een mooie en chique party, die inderdaad goed past bij het old boys network dat we hierboven al noemden; een jonge architectuur redacteur twitterde zelfs: 'Ik heb me nog nooit zo onwelkom gevoeld op een feestje...' Maar toch ook prachtige, internationale en hoogwaardige culturele reclame voor het Rijks en voor Amsterdam!

[Zie ook de eerdere BOX-berichten over de Bekaert-Prijs voor Aaron Betsky in 2014 en over onze eerste ontmoeting (zie 'donderdag') met Shigeru Ban in Berlijn in 2002, zijn bliksembezoek aan IJburg in oktober 2002 en over de bouw van de genoemde Paperdome in 2003.] - 17 juni 2014 - BOX 1.667


* Over publiciteit: Het was me het weekje wel...

De voorbije week stond ongewild in het teken van de publiciteit. Op dinsdag zouden we de eervolle vermelding voor ons spiegelhuis in Wassenaar gaan ophalen, maar de maandag daarvoor werden we al bezocht door journaliste Hilde Straathof en fotograaf Frank Jansen van het Algemeen Dagblad, zie foto hieronder waar Josette wordt geïnterviewd.



Vervolgens gingen we die opvolgende dinsdag op pad naar het nieuwe Tivoli-Vredenburg in Utrecht alwaar we het BNA-debat konden bijwonen en aansluitend uit handen van jury-voorzitter Paul Schnabel de tastbare herinnering mochten ontvangen voor een van de twee eervolle vermeldingen bij de BNA Beste Gebouw van het Jaar Prijs 2014. Dochter Annick heeft dat item op haar I-Phone gefilmd, zie hieronder.



De daar uitgereikte trofee staat nu in onze vensterbank, en op woensdag vonden we het interview van maandag in de landelijke editie van het Algemeen Dagblad terug. Zie hier voor het gehele artikel.



Maar hoe die dingen dan gaan... Donderdagmorgen werden we direct gebeld door een redacteur van het televisieprogramma 'Hart van Nederland' met de mededeling dat ons huis beslist moest worden besproken in hun programma van die avond. Omdat Josette en ik beiden druk waren die dag lukte het niet om tot afspraken te komen en ging het dus over. Maar nee, opnieuw gebeld, wellicht hadden we op vrijdag nog tijd om een cameraploeg te ontvangen, want het huis moest er beslist in... Met wat schuiven lukte het om vrijdagmiddag verslaggever Jeroen Langenhof en zijn cameraman te ontvangen, zie foto hieronder.



Na twee uur stonden de ruwe opnames op schijf en vertrokken de heren weer naar hun SBS-kantoor in Amsterdam om het item terug te snijden naar maximaal twee minuten. Diezelfde avond rond 22.30 uur kwamen we onszelf weer tegen in de late editie van het programma. En direct kwamen de reacties van familie, vrienden en collega's los. Wat wil je ook met meer dan 1 miljoen kijkertjes... Click op onderstaande foto en je komt bij het betreffende filmpje.



En het was nog niet gedaan, want afgelopen zaterdag werd in de rubriek 'Opnieuw een foto' op de achterpagina van NRC Handelsblad de foto gepubliceerd waarover we in ons vorige bericht hebben verhaald... [zie BOX-bericht direct hieronder]. Fotograaf Ad Nuis en auteur Arthur van den Boogaard legden onze foto van 43 jaar geleden opnieuw en actueel vast en Arthur vertelde over het maken van dat beeld destijds; zie hier het volledige artikel.





Kortom, we zitten hier nog even uit te hijgen van zoveel aandacht. En het is wederom nog niet voorbij... Was het Volkskrant Magazine al langs geweest [publicatie uitgesteld tot in een van de herfstmaanden], binnenkort komt een redacteur van NRC Handelsblad op bezoek voor een gesprek over het huis en zijn achtergronden.

[Op de foto de vier protagonisten met de klok mee: Erik Wierda linksboven, Jan Benthem rechtsboven, Kees van der Hoeven en Rob Docter.] - 25 mei 2014 - BOX 1.666


* Van vier zestigers en de dingen die voorbijgaan...

Afgelopen zondagmorgen kwamen vier oud-studenten Bouwkunde op het Zuid-Hollandse eiland Goeree Overflakkee bijeen voor een actuele remake van de onderstaande foto die ruim 40 jaar geleden op het bungalowpark het Toppershoedje in Ouddorp werd gemaakt.



De nostalgische ontmoeting tussen [clockwise] Erik Wierda, Jan Benthem, Kees van der Hoeven en Rob Docter stond in het teken van de rubriek 'Opnieuw' op de achterpagina van NRC Handelsblad: "Fotograaf Ad Nuis en auteur Arthur van den Boogaard maken eens in de twee weken een foto opnieuw en belichten de tijd ertussen..." En dat betekent in de praktijk dat wordt geprobeerd het oorspronkelijke beeld fotografisch zo exact mogelijk te benaderen, met dezelfde personen maar ook met dezelfde kleding en gebruikte attributen, in ons geval dus een spel kaarten.
Ondanks het slechte weer, maar perfect gefaciliteerd door het personeel van het vakantiepark - we kregen zelfs opnieuw een bungalow toegewezen - lukte het maken van de foto met de bakstenen muur op de achtergrond al snel en kwamen bij de aansluitende lunch in de kantine de verhalen van vroeger stapsgewijs weer op tafel. Daarbij zeker geholpen door de professionele opbouw in de vraagstelling van auteur Van den Boogaard, die na ongeveer 75 eerdere remakes het klappen van deze zweep inmiddels wel beheerst... Van 'Op welke wijze we elkaar hadden leren kennen', tot en met 'Waarom wie precies welke aas had gekozen?' voor onze met de zelfontspanner gemaakte foto.



Het bleek interessant om te ervaren hoe de herinneringen aan die studietijd zijn blijven hangen, soms dezelfde, maar soms ook geheel verschillend. We bleken in Ouddorp terechtgekomen vanwege een tweedejaars oefening stedebouw voor het gezamenlijke ontwerp van een uitbreidingswijkje bij het naastgelegen Goedereede en het was de bedoeling om vanuit een bungalow een paar dagen veldwerk te doen als basis voor dat ontwerp. Echter, tijdens dat verblijf hebben we vooral de kaartspelen beoefend, van klaverjas tot en met het edele toepspel [we hernoemden bungalowpark Toppershoedje dan ook direct in Toepershokje.]
Toch was de gezamenlijke ervaring van die eerste jaren van de Bouwkundestudie in Delft het hoofdonderwerp van gesprek. Hoe we loskwamen van de conventies van het ouderlijk huis en de middelbare school, hoe we volstrekt vrij gelaten werden in het eerste jaar - het was immers 1969 en alle formele verplichtingen in de studie waren toen vervallen - en hoe we vooral niet studeerden, muziek maakten, reisden of aan auto's sleutelden. Zoals die ongeplande monsterrit met de Mini van Rob Docter waarin we met zijn vieren in 24 uur van Delft naar het Spaanse San Sebastian reden, met achterin zware rugzakken en een gitaarkist op schoot, en Jan en ik later weer terugliftten naar huis.



Maar ook de bijzondere ervaringen tijdens de colleges door de grote meesters in dat reeds verloren gegane gebouw voor Bouwkunde aan de Delftse Berlageweg. Zoals die van Aldo Van Eyck, Van den Broek, Bakema en Hertzberger, en het later binnendringen van het echte vuur voor het architectenvak onder invloed van mensen als Har Oudejans. In retrospectief waren we het eens dat de langjarige [in ons geval van 8 tot 10 jaar] studie vooral een diepliggende, zowel analytische als creatieve houding had opgeleverd: een probleem compleet uiteen kunnen rafelen en daar dan in onderdelen creatieve oplossingen voor kunnen bedenken en die later weer te kunnen integreren tot een passende ontwerpoplossing. En het was Jan Benthem die besloot met het verhaal over de sollicitaties van nieuwe medewerkers voor zijn bureau. Waar ze altijd formeel vroegen om ervaren ontwerpers, bleken de juist afgestudeerden uit Delft - ook in de latere jaren - telkens het beste te voldoen aan zijn keuzecriteria; anders dus dan afgestudeerden uit Eindhoven of van de academies.
We zijn benieuwd hoe Arthur alle verhalen gaat inpassen in zijn tekst van maximaal 330 woorden en uiteraard hoe het fotobeeld van Ad van die vier zestigers nog refereert aan die zorgeloze studiejaren.

[Op de actuele foto de vier protagonisten in dezelfde klokvolgorde als op de oorspronkelijke foto met in het midden links auteur Arthur van den Boogaard en midden rechts fotograaf Ad Nuis. Verwachte publicatiedatum van de bovenstaande foto-remake in NRC Handelsblad is zaterdag 24 mei a.s.] - 12 mei 2014 - BOX 1.665



Berichten uit de voorgaande maanden in het

* Archief-overzicht.



*

© 1997-2012. Copyright ArchitectenWerk.